کتاب آکادمی استرنج 8

شماره هشتم «آکادمی استرنج» اثر اسکاتی یانگ با طراحی هومبرتو راموس، پس از مکث درونی و سوگ‌آلود شماره هفتم، دوباره نهاد را به مرکز روایت بازمی‌گرداند؛ اما این بازگشت، بازگشت به آرامش نیست، بلکه تلاشی است برای ترمیم اقتدار ترک‌خورده‌ای که دیگر مثل گذشته طبیعی و بدیهی به نظر نمی‌رسد. آکادمی در اینجا می‌کوشد پس از مرگ و رستاخیز دویل، دوباره خود را به‌مثابه نظم مسلط جا بزند؛ نظمی که هم آموزش می‌دهد و هم ارزیابی می‌کند، هم مراقبت را وعده می‌دهد و هم سوژه را زیر نگاه دائمی خویش نگه می‌دارد. به همین دلیل، این شماره بیش از آن‌که درباره‌ی یک حادثه‌ی بزرگ باشد، درباره‌ی فشار بازگشت به عادی‌بودن است؛ فشاری که بر دوش کودکانی قرار می‌گیرد که هنوز از تروما بیرون نیامده‌اند اما باید وانمود کنند آماده‌ی سنجیده‌شدن‌اند. روایت با تأکید بر کلاس‌ها، تمرین‌ها و آزمون‌های جادویی پیش می‌رود؛ گویی نهاد می‌خواهد با سازمان‌دهی دوباره‌ی زمان و بدن، شکاف ایجادشده در پی فاجعه را بپوشاند. با این حال، همین سازوکار آموزشی، ماهیت واقعی خود را آشکار می‌کند: مدرسه تنها محلی برای یادگیری نیست، بلکه دستگاهی برای طبقه‌بندی، مقایسه و واداشتن سوژه‌ها به نمایش خویشتن است. دانش‌آموزان باید قدرت‌هایشان را نشان دهند، اما این نمایش نه بی‌طرف است و نه بی‌خطر. هر کنش، هر خطا و هر تزلزل به‌سرعت به نشانه‌ای از ارزش‌گذاری یا طرد بدل می‌شود. از همین‌جا تنش اصلی شکل می‌گیرد: آنچه باید رشد باشد، به آزمون بدل می‌شود؛ آنچه باید تجربه باشد، به معیار تبدیل می‌شود. در این میان، وضعیت شخصیت‌ها آشکارا شکننده است. امیلی هنوز بار کنش رادیکال خود را حمل می‌کند و دویل با بازگشتی که به او تحمیل شده، میان بودن و تعلق‌نداشتن معلق مانده است. اما اهمیت این شماره در این است که بحران فقط در این دو شخصیت خلاصه نمی‌شود. دیگر دانش‌آموزان نیز زیر نگاه ارزیابانه‌ی آکادمی قرار دارند: دوقلوهای آزگاردی، کالوین، زلما و دیگران هر کدام به شیوه‌ای با مسئله‌ی دیده‌شدن، سنجیده‌شدن و در عین حال پنهان‌ماندن درگیرند. یکی از ظرافت‌های این شماره آن است که نشان می‌دهد ضعف همیشه به شکل فقدان قدرت ظاهر نمی‌شود؛ گاهی در ترس از آشکارشدن، در ناتوانی از هماهنگ‌شدن با قالب رسمی، یا در اضطرابی که فرد را هنگام نمایش توانایی‌ها فلج می‌کند، خود را نشان می‌دهد. از منظر تحلیلی، شماره هشتم به‌خوبی منطق «آزمون» را افشا می‌کند. نهاد آموزشی در ظاهر می‌خواهد استعدادها را شکوفا کند، اما در عمل آن‌ها را به داده‌هایی قابل‌سنجش بدل می‌سازد. فردیت دانش‌آموزان، به‌جای آن‌که به رسمیت شناخته شود، در قالب عملکرد قابل‌مقایسه فشرده می‌شود. این همان جایی است که خشونت نرم آکادمی آشکار می‌شود: خشونتی که فریاد نمی‌زند، اما از طریق رتبه‌بندی، نگاه، انتظار و مقایسه، سوژه را منضبط می‌کند. در چنین فضایی، جادو نیز دیگر صرفا نیرویی آزاد و درونی نیست؛ به ابزاری دوگانه تبدیل می‌شود که هم امکان بیان خود را فراهم می‌کند و هم امکان مصادره‌ی آن را. دانش‌آموزی که می‌خواهد خود باشد، ناچار است خود را در قالب‌های نهادی ترجمه کند. راموس این وضعیت را با نظمی بصری دقیق بازتاب می‌دهد. قاب‌های منظم‌تر، شبکه‌وار و کنترل‌شده، حس مدرسه و انضباط را القا می‌کنند؛ اما این نظم ظاهری، با حرکات ناگهانی بدن‌ها، نگاه‌های مضطرب، قطره‌های عرق و شکستن خطوط کادرها دائما مختل می‌شود. همین اختلال‌های کوچک بصری مهم‌اند، چون نشان می‌دهند که هیچ نظمی نمی‌تواند به‌طور کامل تروما و تفاوت را مهار کند. فضای روشن کلاس، به‌جای آرامش، گاه شبیه صحنه‌ی بازجویی است و زوایای دید بالا، برتری نگاه قدرت را تشدید می‌کنند. دانش‌آموزان در این صفحه‌ها فقط یادگیرنده نیستند؛ بدن‌هایی‌اند در معرض قضاوت.
«آکادمی استرنج: شماره هشتم» از این طریق به نکته‌ای مهم می‌رسد: نهادها ممکن است پس از بحران دوباره ظاهر شوند، اما بازگشتشان هرگز بی‌مسئله نیست. آن‌ها می‌خواهند جهان را به روال سابق برگردانند، در حالی که سوژه‌ها دیگر همان سوژه‌های پیشین نیستند. این شماره به‌جای آن‌که پیروزی آموزش را نشان دهد، شکنندگی آموزش را آشکار می‌کند؛ به‌جای اثبات قدرت آکادمی، شکاف‌های آن را برجسته می‌سازد. و شاید همین‌جا ارزش اصلی آن باشد: در جایی که کلاس درس می‌کوشد همه‌چیز را قاب بگیرد، هنوز لرزش دست دانش‌آموزی باقی می‌ماند که نمی‌داند باید بترسد یا بدرخشد. انگار در راهروهای این مدرسه، هر زنگ پایان کلاس، فقط آغاز آزمونی دیگر است؛ آزمونی که نه از جادو، بلکه از تحمل دیده‌شدن ساخته شده است.