کتاب سراینده‌ی نامه‌ی خسروان

«سراینده‌ی نامه‌ی خسروان؛ داستانی بر پایه‌ی زندگی حکیم ابوالقاسم فردوسی» نوشته‌ی دکتر محمدرضا توکلی صابری به زندگی پرماجرای فردوسی و علت سرودن شاهنامه می‌پردازد.
آفرینش اثر سترگی مانند شاهنامه کار هرکسی نبود و مردی با اراده آهنین و دانش وسیعی چون فردوسی می‌خواست. زندگی خود فردوسی به همان اندازه‌ی شاهنامه شگفت‌آور و پر از حادثه و ماجراست. خواننده در این کتاب با زندگی پرماجرای فردوسی و علت سرودن شاهنامه آشنا می‌شود.
حکیم ابوالقاسم فردوسی، حماسه‌سرای توس، دهقان‌زاده‌ای بود که یک تنه اساطیر، تاریخ و حکمت ایران، از آغاز آفرینش جهان تا پایان دوره ساسانی را زنده کرد و سی و اندی سال از عمر خود را بر سر سرودن شاهنامه گذاشت و این شاهکار جهانی را آفرید. شاهنامه نه تنها یک اثر ادبی، تاریخی، حماسی و اخلاقی ایرانی است، بلکه شناسنامه هویت ملی و فرهنگی ایرانیان است. فردوسی به ما می‌آموزد که زبان فارسی هویت ما است و پاسداشت آن، پاسداشت هویت ملی. شاهنامه تأثیر عمیقی بر ادبیات، هنر و حتی موسیقی فارسی گذاشت.
هنگامی‌که فردوسی دست به این کار بزرگ زد حکومت سامانیان در کمال قدرت بود، این شایعه که فردوسی شاهنامه را با اشاره‌ی محمود غزنوی و به امید شصت هزار دینار او به نظم آورده به هیچ وجه صحیح نیست؛ زیرا که فردوسی در آغاز شاهنامه تصریح می‌کند که چون از کار دقیقی و پرداختن او به نظم داستان‌های کهن و کشته شدنش آگاه می‌شود، خود در پی این کار می‌افتد، ولی به علت آشفتگی محیط اجتماعی تا مدتی موضوع را پنهان نگاه می‌داشته است. سپس می‌گوید که یکی از دوستان شفیق و مهربان، نامه‌ی پهلوی، یعنی اصل خدای‌نامه را نزد من آورد و مرا به تنظیم شاهنامه تشویق کرد. شاهنامه روایت تاریخ ایران از آغاز تمدن ایرانی تا انقراض حکومت آن به دست اعراب است. این دوره‌ی ممتد تاریخی به پنجاه پادشاهی تقسیم می‌شود که از حیث طول زمان و تفضیل یا اختصار مطالب با یکدیگر متفاوت هستنند. در شاهنامه سه دوره‌ی متفاوت می‌توان تشخیص داد. اول دوره اساطیری، دوم عهد پهلوانی، سوم دوره تاریخی، دوره‌ی اساطیری از عهد کیومرث تا ظهور فریدون، دوره‌ی پهلوانی از قیام کاوه تا قتل رستم، دوره‌ی تاریخی از اواخر عهد کیان به بعد. شاهنامه فردوسی بر اثر نفوذ شدیدی که در میان طبقات مختلف ایرانیان یافت، در تمام ادوار تاریخی بعد از قرن پنجم مورد توجه بوده است. توجه عموم طبقات و اهمیت مقام ادبی آن باعث شده که بسیاری از شاعران به استقبال و ساختن منظومه‌ای نظیر آن همت گمارند و به همین سبب از اواخر قرن پنجم تا چند قرن گروه بزرگی از شاعران منظومه‌های حماسی به تقلید از آن پدید آوردند ولی هیچ‌یک نتوانستند چون فردوسی از عهده این کار شگرف برآیند. شاهنامه به بسیاری از زبان‌های زنده دنیا ترجمه شده است.
«سراینده‌ی نامه‌ی خسروان» برای علاقمندان به تاریخ و فرهنگ ایرانی و شاهنامه و زندگی فردوسی سراینده‌ی آن کتابی مفید و خواندنی است.