کتاب موسیقی شناسی انسان‌گرا

وقتی به ویترین کتاب‌های دانشگاهی در حوزه‌ی موسیقی نگاه می‌کنیم، بیشتر با آثاری روبه‌رو می‌شویم که یا به تحلیل ردیف و دستگاه‌ها پرداخته‌اند یا در بهترین حالت، سازها و نغمات نواحی مختلف را ثبت و ضبط کرده‌اند. اما کتاب «موسیقی‌شناسی انسان‌گرا؛ نگاهی به اتنوموزیکولوژی کاربردی در ایران» نوشته‌ی دکتر کیوان آقامحسنی مسیر متفاوتی را انتخاب کرده؛ نویسنده که خود استادیار دانشگاه گیلان است، در این اثر شاخه‌ای نوین و ملموس به نام اتنوموزیکولوژی کاربردی را بررسی می‌کند؛ یعنی جایی که دیگر قرار نیست موسیقی را فقط به عنوان یک پدیده‌ی صوتی انتزاعی، شیک یا صرفا تاریخی در نظر بگیریم. این کتابقصد دارد بگوید که موسیقی چطور می‌تواند به عنوان یک ابزار عملی، به دل جامعه بیاید و برای حل مسائل، بحران‌ها و دردهای انسانی راهکار پیشنهاد دهد. آقامحسنی ابتدا سراغ ریشه‌های این تفکر در غرب می‌رود و با آوردن نمونه‌های عینی و جهانی به ما نشان می‌دهد که چطور در کشورهای دیگر از موسیقی برای مهار و کنترل بحران‌های بزرگی مثل ایدز در اوگاندا یا بازسازی روانی آدم‌ها پس از جنگ‌های ویرانگر در اندونزی استفاده شده است. خواندن این تجربه‌ها دیدگاه مخاطب را باز می‌کند و نشان می‌دهد که این علم چقدر جدی و فراتر از دیوارهای دانشگاه است.
نویسنده پای این نظریه‌ها را به جغرافیای ایران باز می‌کند و وضعیت این دانش را در بستر فرهنگی خودمان به چالش می‌کشد. او با مرور تاریخچه‌ی این موضوع در ایران از دهه‌ی ۱۳۳۰ تا سال‌های پس از انقلاب و پانزده سال اخیر که این رشته در دانشگاه‌ها تاسیس شده، دست روی یک نقطه‌ی ضعف بزرگ می‌گذارد؛ آقامحسنی معتقد است در فضای پژوهشی ایران یک جور نگاه گذشته‌گرا و موزه‌خانه‌ای غلبه دارد که تمایل دارد موسیقی نواحی و اقوام را مثل یک عتیقه‌ی گران‌بها اما بی‌تحرک در ویترین آرشیوها حفظ کند. او این رویکرد را به نقد می‌کشد و در مقابل از یک موسیقی‌شناسی انسان‌گرا دفاع می‌کند؛ نگاهی که در آن موسیقی جزیی زنده، پویا و جاری در زندگی روزمره‌ی مردم است و باید به نیازهای امروز جامعه پاسخ دهد. برای ملموس کردن این ادعا کتاب به سراغ مصادیق عینی در داخل کشور می‌رود. مثلا برنامه‌های موزه موسیقی برای مهاجران افغانستانی، وضعیت فرهنگی قومیت رومانو یا همان کولی‌ها در منطقه‌ی زرگر قزوین و حتی زیست فرهنگی کرد‌های مهاجر در سوئد را بررسی می‌کند تا نشان دهد هویت، مهاجرت و هم‌زیستی چطور با رگ‌های موسیقایی یک جامعه گره خورده‌اند.
کتاب «موسیقی‌شناسی انسان‌گرا؛ نگاهی به اتنوموزیکولوژی کاربردی در ایران» فراتر از یک متن نظری صرف، به یک راهنمای روش‌شناختی تبدیل می‌شود که چالش‌ها، موانع ساختاری و پیشنهادهای عملی را برای آشتی دادن موسیقی با بدنه جامعه مطرح می‌کند. این کتاب به ما یاد می‌دهد که برای حفظ فرهنگ نیازی به مومیایی کردن آن نیست، بلکه باید اجازه داد این صداها در متن زندگی امروز جریان داشته باشند و به حل مسائل واقعی کمک کنند.