کتاب فارسی یهودی متقدم

«فارسی یهودی متقدم: گزیده مقالات زبانی و لغوی» اثری به کوشش، تألیف و ترجمه میلاد بیگدلو است که با مقدمه علی‌اشرف صادقی و از سوی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر شده و به بازخوانی اسناد، ساختارها و ویژگی‌های گویشی متون کهن فارسی به خط عبری در سده‌های نخستین اسلامی اختصاص دارد. اهمیت تاریخی فارسی یهودی متقدم در این حقیقت نهفته است که جوامع یهودی فلات ایران و آسیای میانه، زبان گفتاری خود فارسی پیشاکهن را با الفبای عبری کتابت می‌کردند؛ سنتی نگارشی که به سبب استقلال نسبی از هنجارهای املایی خط عربی، تلفظ‌ها، صامت‌ها، مصوت‌های کهن و صورت‌های باستانی زبان را که در فارسی معیار دوره اسلامی مستور مانده بودند، با شفافیتی ملموس بازتاب می‌دهد. از این منظر، متون فارسی یهودی به مثابه پیوند گم‌شده‌ای میان زبان فارسی میانه و فارسی نو عمل می‌کنند و نقشی بی‌بدیل در شناخت گویش‌شناسی تاریخی، ساختواژه و ریشه‌شناسی واژگان ایرانی بر عهده دارند.
کتاب در دو محور مباحث نظری و تحلیل متون، حاصل سال‌ها کاوش فیلولوژیک برجسته‌ترین ایران‌شناسان بین‌المللی نظیر شائول شاکد، ژیلبر لازار، دیوید نیل مکنزی، یس پتر آسموسن، تامار گیندین، لودویگ پاول و افیر حییم را در کنار پژوهش‌های خود گردآورنده در یک مجلد سامان می‌بخشد. جستارهای بخش نخست به تبیین ویژگی‌های زبانی، تمایزات دستوری، ردیابی ساخت‌های بازمانده از فارسی میانه و طبقه‌بندی گویشی اختصاص یافته و در بخش دوم، متون کهن دست‌اول نظیر اسناد گنیزه افغانستان، دست‌نوشت‌های گنیزه قاهره، گزارش حقوقی اهواز متعلق به سال ۱۰۲۰ میلادی، مناظره‌های کلامی، ترجمه‌ها و تفاسیر کتب مقدسی چون سفر پیدایش، حزقیال، ارمیا و زبور بازیافته از زفره به بوته نقد و تصحیح گذاشته می‌شوند. تدوین واژه‌نامه تفصیلی فارسی یهودی کهن در کنار نمایه‌های غنی زبانی که پیوند واژه‌ها را با زبان‌های اوستایی، فارسی باستان، سغدی، خوارزمی، پهلوی، پارتی و گویش‌های بومی ایران آشکار می‌سازد، ارزش پژوهشی اثر را کامل کرده است.
انتشار این پژوهش در مجموعه انتشارات موقوفات دکتر محمود افشار، گامی سنجیده در مسیر شناخت ژرفای تاریخی زبان فارسی، تحکیم پیوندهای مشترک فرهنگی و صیانت از هویت ملی ارزیابی می‌شود؛ تلاشی علمی که نشان می‌دهد زبان فارسی در سپیده‌دم تمدن اسلامی، کانون تلاقی و زیست‌بوم مشترک ایرانیان از هر دین و تباری بوده است.