کتاب تاریخ زندگی امامان معصوم (ع) (2)

کتاب «تاریخ زندگی امامان معصوم (ع) - دفتر دوم: امام حسن (ع) و امام حسین (ع)» اثری به قلم غلامحسن محرمی است که با هدف ارائه الگویی جامع و عملی از زیست پیشوایان شیعه به رشته تحریر درآمده است. در دیدگاه مولف، مطالعه تاریخ حیات اهل‌بیت (ع) صرفا مرور مجموعه‌ای از رویدادهای مقطعی گذشته نیست، بلکه پاسخی ضروری به نیاز بنیادین بشر برای یافتن اسوه‌های کامل در عرصه‌های مختلف فردی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. از آنجا که ائمه اطهار (ع) جانشینان برحق پیامبر اکرم (ص) و برخوردار از ملکه عصمت هستند، سیره آنان بازتابی بی‌نقص و تحریف‌نشده از راه و رسم انبیاست و تمسک به علم و عمل ایشان، به عنوان حجت‌های الهی، ضامن سعادت انسان به شمار می‌رود.
از این سو، تدوین تاریخ دقیق ائمه همواره با چالش‌های اساسی و موانع روش‌شناختی روبه‌رو بوده است. از یک سو، گزارش‌های مربوط به زندگی روزمره و عادی آنان در منابع تاریخی محدود است و از سوی دیگر، حاکمان دستگاه‌های خلافت همواره با اعمال نفوذ سیاسی، سانسور و تهدید مورخان، تلاش گسترده‌ای در جهت مخدوش کردن چهره ائمه یا حذف فضائل این بزرگواران از حافظه تاریخی مسلمانان داشته‌اند. افزون بر این، نویسنده با نقد رویکرد عقل‌گرایی صرفا مادی که کرامات و ابعاد ماورایی حیات امامان را به بهانه خرافه بودن ناممکن می‌پندارد، تأکید می‌کند که عقل سلیم پذیرای این حقایق است؛ هرچند تمامی گزارش‌های تاریخی و فرامادی نیز باید با معیارهای دقیق کلامی، اسنادی و بررسی میزان شهرت روایی ارزیابی شوند.
محرمی با آگاهی از کثرت آثار نوشته‌شده در این حوزه، ضرورت تألیف پژوهش حاضر را در پاسخگویی به نیازهای زمانه، گسترش شبهات نوپدید و همچنین فقدان دانش عمیق و تحلیلی تاریخی، حتی در میان دانش‌آموختگان علوم دینی، جست‌وجو می‌کند. این کتاب با اتکا به نوآوری‌های روش‌شناختی، تلاش کرده است تا روایتی مستند و بهورزانه ارائه دهد. از دیگر نکات این اثر، توجه دقیق به اسناد اخبار تاریخی و تفکیک اخبار واحد از روایات مشهور است؛ بی‌آنکه خواننده را درگیر خواندن سلسله‌سندهای طولانی و خسته‌کننده کند. همچنین نویسنده به جای طرح مستقیم و مجزای شبهات که ممکن است ذهن مخاطب را مشوش سازد، پاسخ آن‌ها را به شکلی ظریف و مستدل در لابه‌لای جریان اصلی متن گنجانده است. در این پژوهش، ضمن تکیه بر گزارش‌های موثق‌ترین راویان شیعه و رعایت دقیق تقدم و تأخر زمانی وقایع، تلاش ویژه‌ای برای تفکیک مرزهای تاریخ و کلام صورت گرفته است؛ به گونه‌ای که فضائل، نصوص امامت و معجزات ائمه در قالبی کاملا تاریخی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. کتاب پیش‌رو تنها به مباحث سیاسی و تقابل امامان با حکومت‌های وقت بسنده نکرده، بلکه ابعاد مغفول‌مانده‌ای همچون سیره خانوادگی، اقتصادی، علمی و تمدنی امام حسن (ع) و امام حسین (ع) را نیز برجسته ساخته است. با تفکیک مباحث حاشیه‌ای از متن اصلی و ارائه تحلیلی روشمند از وقایع، این اثر به منبعی مناسب برای شناخت اصولی و تحلیلی از سیره دومین و سومین پیشوای شیعیان تبدیل شده است.