کتاب افسانه‌ هایی از حاتم طائی

حاتمی که ما در این کتاب شرح حالش را می‌خوانیم، همان حاتم سخاوتمند است که پیشینیان ما از خوش‌رفتاری‌ها و بخشش‌های او را در قالب افسانه‌ای شیرین یاد کرده‌اند تا باب طبع عوام باشد. زیرا در عهد کهن، زمانی که سرگرمی مردم، رفتن به قهوه‌خانه و گوش دادن به نقالی‌های نقال‌باشی بوده، هیچ چیز جز یک افسانه پرماجرا نمی‌توانست توجه آنان را جلب کند. امروزه ما از آن دوران پرشکوه، یادگارهای ارزنده داریم یعنی افسانه‌هایی که در قالب آنها مردم را به راه راست، به کرم و سخا ترغیب و تشویق می‌کرد.

همچنین درباره پیشینیه حاتم آمده است که وی از شعرای عرب عصر جاهلی بود، اشعارش مانند افعالش گویای صدق و صداقت بود، منزلهٔ بزرگی بین اقوام خود داشت. او از احترام خاصی بین پیر و برنا برخوردار بود، شجاع، قوی، بی‌باک، کریم، سخی و مهمان‌نواز بود. به جز نام خدا به چیز دیگر قسم نمی‌خورد، راستگو بود، در ماه رجب (شهر الأصم) کسی را نمی‌کشت، چون مضر ماه رجب را تعظیم می‌داشتند در جاهلیت، روزی ده شتر قربانی می‌کرد و اطعام می‌نمود. مردم‌دار بود و مردم به دور وی گرد می‌آمدند. داستان‌های زیاد و حکایات گوناگونی از کرم و سخاوت و همچنین شجاعت وی به یادگار مانده‌است که در تدوین آن خروارهای کاغذ و قنطارهای مرکب کفاف نمی‌کند. به همین سبب درباره سخاوت حاتم طایی داستان‌های بسیاری گفته شده است.

وی در ادبیات عامه فارسی نیز وارد شده‌است و داستان‌ها و حکایت فراوانی در مورد او موجود است. سعدی در کتاب‌های گلستان و بوستان به وی اشاره کرده و دربارهٔ دسیسه کشتن وی توسط پادشاه یمن و همچنین آزمودن بخشش وی توسط سلطان روم اشاره‌هایی کرده‌است.