آنچه نآمد در کتاب و در خطاب

«آن‌چه نآمد در کتاب و در خطاب» زندگی، آثار و دیدگاه‌های محمدعلی موحد، ادیب، عرفان‌پژوه و حقوقدان برجسته‌ی معاصر را روایت می‌کند. سیروس علی‌نژاد، روزنامه‌نگار باسابقه، از منظر یک گزارشگر به سراغ زندگی و اندیشه‌های محمدعلی موحد رفته است و با نگاهی شیفته‌وار، تلاش کرده است تصویری دقیق و امروزی از یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگی ایران ترسیم کند.
محمدعلی موحد، متولد ۱۳۰۲ در تبریز، از جمله اندیشمندانی است که آثار ماندگاری در حوزه‌های تاریخ، عرفان، نفت و ادبیات فارسی از خود به جای گذاشته است. تصحیح «مقالات شمس تبریزی» (برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال)، «خواب آشفته‌ی نفت» (برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال)، ترجمه‌ی «سفرنامه‌ی ابن بطوطه» و تصحیح «مثنوی معنوی» بخشی از کارنامه‌ی پربار اوست.
سیروس علی‌نژاد از چهره‌های شناخته‌شده‌ی روزنامه‌نگاری ایران در این کتاب نیز همان سبک و سیاق همیشگی خود را حفظ کرده و به سراغ روایتی مستند و انسان‌محور از دکتر موحد رفته است. او در بخشی از کتاب، دلیل شیفتگی خود به دکتر موحد را چنین بیان می‌کند: «مهم‌ترین چیزی که مرا شیفته دکتر موحد کرده این است که نگاه او با نگاه دیگران تفاوت دارد و از قضا همواره نگاه درست‌تری به موضوعاتی داشته که به آن‌ها پرداخته است. به تاریخ، به نفت، به مثنوی، به مقالات شمس نگاهی افکنده که به درد امروز می‌خورد.» محمدعلی موحد نیز درباره‌ی این کتاب می‌گوید: «این کتاب حاصل دوستی من و آقای علی‌نژاد است. دوستی من و سیروس سابقه‌ای سی چهل ساله دارد. در این مدت بسیار با هم نشستیم و از هر در سخن گفته‌ایم. سیروس در این مجموعه کوشیده تا شرحی از پراکنده‌گویی‌های مرا که به یادش مانده به‌هم پیوند دهد. و گزارش کمابیش معناداری از تلفیق آن‌ها فراهم آورد.»
سیروس علی‌نژاد با صراحتی کم‌نظیر از دشواری نوشتن درباره‌ی محمدعلی موحد سخن می‌گوید. او اعتراف می‌کند که ده سال سرگردان بوده که چه بنویسد و هنگام نوشتن متن پشت جلد تازه دریافته که آن‌چه نوشته «مواد اولیه‌ای بیش نیست». او این کتاب را حاصل هم‌نشینی‌ با دکتر موحد می‌داند و می‌گوید؛ راهی که انتخاب کردم این بود که حرف‌های خود دکتر موحد را که در هم‌نشینی‌ها در خانه‌اش با من در میان گذاشته و در جایی منعکس نشده و شاید فقط من آن‌ها را ثبت کرده باشم، به روی کاغذ بیاورم. او معتقد است، دکتر موحد شخصیت دشواری دارد؛ انسانی عجیب است، ملغمه است. ملغمه چیزی است که از فلزات گوناگون می‌سازند؛ آمیزه‌ای از طلا، جواهر، نقره، و فلزات دیگر. دکتر موحد هم چنین است، از یک فلز نیست؛ یک سرش به عرفانیات بند است؛ مقالات شمس تبریزی تصحیح می‌کند؛ تفسیر مثنوی می‌نویسد؛ فصوص‌الحکم ترجمه می‌کند؛ به سفرنامه‌ی ابن بطوطه دل می‌بندد و برای همه‌ی آن‌ها مقدمه‌های جاندار و تعلیقات می‌نویسد، در حالی که سر دیگرش در نفت است. تمام عمرش در نفت گذشته است. خواب نفت می‌بیند و «خواب آشفته‌ی نفت» می‌نویسد. به تاریخ اسلام و تاریخ معاصر می‌پردازد و... تازه این‌ها چیزهایی است که از او بروز کرده و می‌توان تشخیص داد. درون و ذهنش از این هم پیچیده‌تر است و نمی‌توان او را شناخت.
«آن‌چه نآمد در کتاب و در خطاب» کتابی خواندنی و جذاب نه‌تنها درباره‌ی دکتر موحد بلکه در باره‌ی تاریخ و فرهنگ ایران است.