کتاب رویکرد فرایندمدار به درمان شناختی - رفتاری

کاری که در حوزه‌ی درمان‌های روانی این روزها بیشتر از قبل به چشم می‌آید، فاصله گرفتن از الگوهای صرفا تشخیصی و حرکت به سمت نگاهی فرایندمحور به مشکلات ذهن است و کتاب «رویکرد فرایندمدار به درمان شناختی رفتاری: درک و تغییر پویایی‌های مشکلات روان‌شناختی» نوشته‌ی مایک سویتک و اشتفان هافمن این پرسش را پیش می‌کشند که وقتی دو نفر با یک تشخیص یکسان، مثلا افسردگی یا اضطراب فراگیر، وارد اتاق درمان می‌شوند، چرا باید یک پروتکل ثابت برای هر دوی آن‌ها به کار برود؟ به باور آن‌ها برچسب تشخیصی به‌تنهایی نمی‌تواند توضیح دهد که چرا یک مشکل روانی در فردی خاص شکل گرفته یا ادامه پیدا کرده است و همین نکته زمینه‌ساز طرح یک چارچوب تازه در کتاب می‌شود.
هسته‌ی اصلی این کتاب حول این ایده می‌چرخد که مشکلات روان‌شناختی را باید نه به‌عنوان مجموعه‌ای از نشانه‌های ثابت، بلکه به‌شکل شبکه‌ای پویا و پیچیده از فرایندهای زیستی، شناختی، هیجانی، رفتاری و زمینه‌ای در نظر گرفت که پیوسته بر یکدیگر اثر می‌گذارند. برای نمونه ممکن است یک فرد به دلیل اجتناب مداوم از تجربه‌های ناخوشایند در چرخه‌ای از اضطراب گیر کرده باشد، فرد دیگری به دلیل نشخوار فکری و فرد سومی به علت الگوهای ناکارآمد در روابط بین‌فردی؛ در حالی که هر سه ممکن است تشخیص مشابهی داشته باشند. نویسندگان با تکیه بر همین تفاوت‌ها استدلال می‌کنند که کاربرد بی‌قید و شرط الگوهای پزشکی جسمی که تشخیص را محور درمان قرار می‌دهند، برای حوزه‌ی سلامت روان چندان کارساز نیست و باید جای خود را به فهمی فردمحورتر از رنج انسان بدهد.
بخش قابل توجهی از کتاب به این می‌پردازد که درمانگر چگونه می‌تواند این فرایندهای هسته‌ای را شناسایی، ارزیابی و هدف‌گذاری کند؛ فرایندهایی مانند سوگیری توجه نسبت به تهدید، سرکوب افکار، دشواری در تنظیم هیجان یا انعطاف‌ناپذیری شناختی که میان یک موقعیت و پیامد روانی یا رفتاری آن قرار می‌گیرند. نویسندگان تلاش می‌کنند ابزارهای گوناگون CBT، از بازسازی شناختی و مواجهه‌درمانی گرفته تا فعال‌سازی رفتاری و مداخلات مبتنی بر پذیرش، را در قالب یک چارچوب علمی و منسجم زیر عنوان «رویکرد فرایندمدار» گرد هم بیاورند و موج‌های مختلف درمان شناختی رفتاری، از نسل کلاسیک تا رویکردهایی مانند درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد یا طرحواره‌درمانی، در بستری واحد قابل فهم می‌شوند تا درمانگر بتواند بر اساس نیاز واقعی هر مراجع از میان آن‌ها انتخاب کند.
در «رویکرد فرایندمدار به درمان شناختی رفتاری» راهنماهایی برای صورت‌بندی مورد در اختیار خواننده قرار می‌گیرد تا درمانگر بتواند برای هر مراجع، مدلی فردمحور از شبکه‌ی مشکلاتش ترسیم کند و مداخله را بر نقاطی از این شبکه متمرکز سازد که بیشترین اثر را در تغییر پایدار به همراه دارند و مخاطب اصلی آن را روان‌شناسان، روان‌درمانگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی روان‌شناسی بالینی تشکیل می‌دهند؛ افرادی که پیش‌تر با مبانی درمان شناختی رفتاری آشنایی دارند و به دنبال چارچوبی منعطف‌تر و علمی‌تر برای کار بالینی خود هستند.