کتاب مهارت‌های زندگی در جهان آشفته

کتاب «مهارت‌های زندگی در جهانی شکسته» اثر دکتر آهونا گوها راهنمایی عملی برای حفظ سلامت روان در جهانی است که نویسنده آن را آکنده از بی‌ثباتی، فرسودگی، اضطراب، سوگ، فشار اجتماعی و احساس ناتوانی می‌بیند. کتاب در سال ۲۰۲۴ توسط انتشارات اسکرایب منتشر شد. گوها روان‌شناس بالینی و روان‌شناس قانونی ساکن ملبورن است و دکترای روان‌شناسی بالینی و قانونی خود را از دانشگاه سوئینبرن گرفته است. تجربه‌ی حرفه‌ای او هم شامل کار با قربانیان تروما و سوءاستفاده می‌شود و هم ارزیابی و درمان افرادی که رفتارهای خشونت‌آمیز یا آسیب‌زا داشته‌اند. پرسش اصلی کتاب این نیست که چگونه همیشه شاد یا مثبت باشیم. گوها حتی یکی از فصل‌ها را «واقع‌گرایی، نه خوش‌بینی» نامیده است. مسئله‌ی او این است که چگونه می‌توان اضطراب را تحمل کرد، با مرگ و جدایی کنار آمد، هنگام تغییر انعطاف نشان داد، از فرسودگی پیشگیری کرد و در عین دیدن مشکلات واقعی جهان، امید و توان عمل را از دست نداد. نویسنده مجموعه‌ای از روش‌های درمانی را کنار هم قرار می‌دهد، اما بخش مهمی از چارچوب او به درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، رفتاردرمانی دیالکتیکی و برخی اصول درمان شناختی رفتاری نزدیک است. کتاب از مهارت‌های پایه آغاز می‌کند: شناخت ارزش‌های شخصی، فهم و پردازش هیجان‌ها، توجه به افکار و توانایی نگاه‌کردن به فرایند فکرکردن خود. سپس وارد موقعیت‌های مشخص‌تری مانند تغییر، شکست عاطفی، مرگ، اضطراب، مرزبندی در روابط و فرسودگی می‌شود. در بخش‌های بعدی دامنه‌ی بحث از زندگی شخصی فراتر می‌رود و موضوعاتی مانند اطلاعات نادرست، فشار شبکه‌های اجتماعی، مصرف‌گرایی، همدلی، همراهی با گروه‌های آسیب‌پذیر و تلاش برای تغییر اجتماعی مطرح می‌شوند. کتاب را می‌توان از ابتدا تا پایان خواند یا مستقیما به فصلی رفت که با مسئله‌ی فعلی خواننده ارتباط بیشتری دارد. بسیاری از فصل‌ها نیز با پرسش‌های تأملی و پیشنهادهایی برای مطالعه‌ی بیشتر پایان می‌یابند. ویژگی قابل‌توجه کتاب این است که مشکلات روانی را کاملا به درون فرد محدود نمی‌کند. گوها یادآوری می‌کند که سلامت روان در خلأ شکل نمی‌گیرد و شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی می‌توانند بر اضطراب، فرسودگی و احساس امنیت انسان اثر بگذارند. از سوی دیگر، او در دام این نتیجه هم نمی‌افتد که چون بسیاری از مشکلات ساختاری‌اند، فرد هیچ کاری از دستش برنمی‌آید. پیشنهاد او ساختن مهارت‌هایی است که به انسان کمک می‌کنند بدون انکار واقعیت، سهمی را که واقعا در اختیار دارد تشخیص دهد. با این حال، دامنه‌ی وسیع موضوعات یکی از محدودیت‌های کتاب نیز هست. نقد منتشرشده در آرتس‌هاب اشاره می‌کند که اثر درباره‌ی مسائل بزرگی مانند بحران اقلیمی، سیاست هویتی و کنشگری اجتماعی وعده‌ی بحث بیشتری می‌دهد، اما در عمل بیشتر به مهارت‌های فردی سلامت روان بازمی‌گردد. همین نقد همچنین یادآور می‌شود که رویکرد کتاب عمدتا شناختی و مبتنی بر پذیرش است و تمرین‌های جسمانی و بدنی سهم اندکی دارند. برای خواننده‌ای که تجربه‌ی طولانی درمان روان‌شناختی دارد، بسیاری از مفاهیم احتمالا تازه نیستند؛ اما برای کسی که نخستین بار می‌خواهد با زبان و ابزارهای روان‌شناسی کاربردی آشنا شود، همین فشردگی نقطه‌ی قوت کتاب است. «مهارت‌های زندگی در جهانی شکسته» وعده‌ی حل‌کردن جهان را نمی‌دهد. پیشنهاد ساده‌تر و واقع‌بینانه‌تری دارد: یاد بگیریم هیجان‌های دشوار را تحمل کنیم، ارزش‌های خود را بشناسیم، مرز تعیین کنیم، با فقدان کنار بیاییم و میان چیزی که می‌توانیم تغییر دهیم و چیزی که باید موقتا تحمل کنیم فرق بگذاریم. ارزش کتاب در همین فاصله‌گرفتن از خودیاری مبتنی بر خوش‌بینی اجباری است. گوها به جای وعده‌ی «زندگی بی‌دردسر»، مجموعه‌ای از مهارت‌ها برای زندگی‌کردن در شرایطی پیشنهاد می‌کند که گاهی واقعا دشوارند.