کتاب ماشین روح : اختراع‌ ذهن‌ مدرن

کتاب ماشین روح (اختراع ذهن مدرن) نوشته‌ی جورج مکاری تاریخ شکل‌گیری مفهومی را بررسی می‌کند که امروز در گفت‌وگوهای روزمره، فلسفه، روان‌شناسی و پزشکی حضوری پررنگ دارد؛ ذهن. جورج مکاری از این فرض آغاز می‌کند که ذهن همیشه به همین معنا وجود نداشته است و آنچه اکنون بدیهی به نظر می‌رسد در گذشته محل نزاعی جدی بوده است. کتاب نشان می‌دهد که چگونه در گذار از جهان روح‌محور به جهان مدرن پرسش از نسبت روح، بدن، آگاهی، اراده، جنون و مسئولیت انسانی به مسئله‌ای تعیین‌کننده تبدیل شد. همین زاویه باعث می‌شود اثر فقط تاریخ ایده‌ها نباشد، بلکه تاریخ دگرگونی نگاه انسان به خودش هم باشد.

کتاب ماشین روح در چهار بخش و ۱۹ فصل تنظیم شده است. عنوان‌هایی مثل ارواح گمشده‌ی مدرنیته، ذهن انگلیسی، از روح فرانسوی تا بیگانگی و بازگشت به نقطه‌ی آغاز نشان می‌دهند که جورج مکاری مسیر بحث را به‌صورت تاریخی و جغرافیایی پیش برده است. فصل‌هایی مانند ضیافتی با آقای روح و آقای جسم، لاک خردمند، درمان پادشاه دیوانه، آتش نامرئی دکتر مسمر و وعده‌ی جمجمه‌خوانی هم نشان می‌دهند که کتاب فقط به فیلسوفان مشهور محدود نمی‌ماند و سراغ پزشکان، الهی‌دانان، درمانگران، نهادهای اجتماعی و حتی حاشیه‌های پرتنش تاریخ اندیشه هم می‌رود. در این مسیر نام‌هایی مانند هابز، دکارت، لاک، کانت و مسمر در کنار بحث‌هایی درباره‌ی تیمارستان، عصب، حساسیت، اخلاق و جنون قرار می‌گیرند.

کتاب ماشین روح فضای پرتنشی دارد، چون جورج مکاری پیدایش ذهن مدرن را نتیجه‌ی برخورد چند نیروی بزرگ می‌داند؛ فروپاشی قطعیت‌های کهن، رشد علم طبیعی، بحران‌های دینی، دگرگونی نظم سیاسی و تغییر جایگاه انسان در جهان. از دل این کشمکش‌ها ذهن به‌عنوان چیزی میان روح و ماشین میان، امر مادی و تجربه‌ی درونی شکل می‌گیرد. اهمیت اثر در همین است که تاریخ یک واژه یا یک نظریه را روایت نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد چرا هنوز هم بسیاری از پرسش‌های مربوط به آگاهی، هویت، اختیار و بیماری روانی حل‌نشده باقی مانده‌اند.