کتاب تکنولوژی، جنگ و فاشیسم

کتاب «تکنولوژی، جنگ و فاشیسم: نوشته‌های منتشر نشده (جلد 1)» جلد نخست از مجموعه‌ای از نوشته‌های کمترشناخته‌ شده‌ی هربرت مارکوزه است. مارکوزه، فیلسوف آلمانی، فلسفه را نزد هوسرل و هایدگر در دانشگاه‌های فرایبورگ و برلین آموخت و بعدها یکی از چهره‌های محوری مکتب فرانکفورت و نظریه‌ی انتقادی شد. او را از تأثیرگذارترین فلاسفه‌ی جنبش چپ نو و کنش‌گری اجتماعی دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ می‌دانند. این کتاب نخستین جلد از مجموعه‌ای شش‌جلدی از آثار گردآوری‌شده‌ی مارکوزه است که داگلاس کلنر، از شاگردان پیشین او، آن را ویرایش و در سال ۱۹۹۸ منتشر کرد. بیشتر متون این مجلد پیش از این هرگز منتشر یا ترجمه نشده بودند و از دل آرشیو شخصی مارکوزه بیرون کشیده شده‌اند؛ مقالات، دست‌نوشته‌های ناتمام و نامه‌هایی که بازه‌ی زمانی ۱۹۴۲ تا ۱۹۵۱ را دربر می‌گیرند. برخی نوشتارهای مجلد نیز در زمان خود مارکوزه منتشرشده‌اند، مانند «برخی پیامدهای اجتماعی فناوری مدرن» (1941). بخشی دیگر از مقالات این مجلد، حاصل پژوهش مارکوزه برای اداره‌ی خدمات استراتژیک آمریکا است، جایی که او به تحلیل سیر تکوین فرهنگی فاشیسم آلمان پرداخت و توصیه‌هایی برای ساختن جامعه‌ای دموکراتیک در آلمان پس از جنگ ارائه داد. مقاله‌ای دیگر، «چند نکته درباره‌ی آراگون» (۱۹۴۵) از منظر سبک، بیشتر به مارکوزه‌ی متأخر کتاب‌های «اروس و تمدن» و «بعد زیبایی‌شناختی» نزدیک است. در این مقاله، مارکوزه استدلال می‌کند که موضع به‌ظاهر غیرسیاسی هنر ممکن است در واقع تنها حقیقت سیاسی را در خود داشته باشد. از دیگر مقاله‌های مهم، «منش نوین آلمانی» است که در آن مارکوزه، آلمان دوران وایمار، که دموکراسی با آمیزه‌ای از آزادی، بیکاری و فقر تجربه شده بود، را بررسی می‌کند. بخش‌های پایانی کتاب را مکاتبات مارکوزه با ماکس هورکهایمر و به‌ویژه با مارتین هایدگر در سال‌های ۱۹۴۷ و ۱۹۴۸ تشکیل می‌دهد. جالب است که در این نامه‌ها، مارکوزه مستقیما هایدگر را درباره‌ی حمایتش از نازیسم نقد می‌کند. این کتاب برای پژوهشگران مکتب فرانکفورت، نظریه‌ی انتقادی و فلسفه‌ی فناوری از مهم‌ترین منابع است. برخی مقالات این اثر، مانند «بحث درباره‌ی فناوری مدرن»، برای خواننده‌ی عمومی علاقه‌مند به فلسفه‌ی اجتماعی نیز پرمایه‌اند.