کتاب تاریخ مردم ایران (جلد دوم)

جلد دوم کتاب تاریخ مردم ایران تاریخ ایران را از پایان ساسانیان تا پایان آل بویه دنبال می‌کند و محور اصلی آن زندگی مردم در میانه‌ی دگرگونی‌های بزرگ سیاسی و اجتماعی است. تمرکز اثر فقط بر پادشاهان، جنگ‌ها و دربارها نیست؛ نویسنده می‌کوشد نشان دهد با سقوط یک دولت، حیات جامعه از حرکت نمی‌ایستد. از همان فصل‌های آغازین، بحث بر سر فروپاشی نظم ساسانی، ورود فاتحان عرب، واکنش طبقات مختلف، تغییر جایگاه نجبا و موبدان و بازشدن افق‌های تازه در برابر دهقانان، پیشه‌وران و گروه‌های فرودست شکل می‌گیرد. در این نگاه، تاریخ ایران بعد از اسلام نه گسستی کامل از گذشته، بلکه ادامه‌ای دگرگون‌شده از همان میراث پیشین است.

کتاب تاریخ مردم ایران در جلد دوم در ادامه به کشمکش‌های خلافت اموی، مهاجرت اعراب به نواحی مختلف ایران، وضعیت خراسان و ماوراءالنهر، فشارهای مالیاتی، مسئله‌ی موالی، شورش‌ها و زمینه‌های قدرت‌گیری عباسیان می‌پردازد. متن نشان می‌دهد که چگونه تبعیض، رقابت‌های قبیله‌ای و نارضایی‌های محلی به تغییر موازنه‌ی قدرت انجامید. در بخش‌های گوناگون، نام نواحی، خاندان‌ها، مرزبانان، فرمانروایان محلی و جریان‌های فکری فراوانی دیده می‌شود و همین گستردگی، تصویری پرجزئیات از جامعه‌ی ایران در قرون نخستین اسلامی می‌سازد. اهمیت این کتاب در این است که تاریخ را از سطح روایت رسمی حکومت‌ها پایین می‌آورد و به کار، معاش، باور، مقاومت، سازگاری و استمرار زندگی مردم توجه می‌کند؛ از کشاورز و آسیابان تا دهقان و دبیر و سپاهی.