کتاب پرنیان هفت رنگ

«پرنیان هفت رنگ» شامل گزیده‌ی چهارمقاله نظامی عروضی سمرقندی به انتخاب عفت مستشارنیا است. این اثر از مجموعه کتاب‌های «گنج حکمت» است که گزیده‌ی متون ادبیات کلاسیک فارسی را با انتخاب محققان ادبیات کشور در بر بگیرد. در این مجموعه، فقط به آثار منثور پارسی پرداخته شده است و انتخا‌ب‌ها کار استادانی است که غالبا آن آثار را تصحیح کرده و با احاطه و اشرافی که به محتوای اثر داشته‌اند، ضمن انتخاب بهترین‌ بخش‌ها کوشیده‌اند تا با حرکت‌گذاری روی کلمات و علامت‌گذاری صحیح و آوردن معنای واژه‌ها و عبارات عربی و... خواننده را در خواندن متون قدیم یاری دهند.
احمد ابن عمر ابن علی سمرقندی ملقب به نظام‌الدین و نجم‌الدین از شاعران و نویسندگان طراز اول قرن ششم هجری و اهل سمرقند است. به دلیل تسلطش بر عروض به نظامی عروضی سمرقندی شهرت یافت. او با خیام و نظامی گنجوی هم‌دوره بود و با آن‌ها ملاقات داشت و در دربار شاهان آل شنسب خدمت می‌کرد. نظامی عروضی به کار دبیری و شاعری مشغول بود و در طب و نجوم هم سررشته داشت. از اشعار او چیزی باقی نمانده اما کتاب معروف او مجمع‌النوادر که به چهارمقاله معروف شده، از آثار منثور و باارزش پارسی است.
چهارمقاله یا مجمع‌النوادر کتابی است که در آن از فن دبیری، شاعری، طبابت و نجوم سخن گفته‌شده و تاریخ نگارش آن به قرن ششم هجری برمی‌گردد. این کتاب جزو متون کهن و ارزشمند ادب پارسی است. نثر آن ساده و مرسل است و بعد از تاریخ بیهقی و سیاست‌نامه و قابوس‌نامه این کتاب را می‌توان بهترین نمونه از نثر کهن فارسی برشمرد. سبک نوشتاری آن بیشتر به قابوس‌نامه شبیه است. این کتاب به لحاظ تاریخی و صحت‌وسقم بیشتر حکایت‌های آن و شاهد و ناظر بودن خود نظامی در آن وقایع بسیار ارزشمند است و بسیاری از تاریخ‌نویسان از این کتاب به‌عنوان مرجع استفاده کرده‌اند. ازآن‌جایی‌که حمله مغول‌ها و سایر جنگ‌های داخلی و خارجی باعث از بین رفتن بسیاری از کتب علمی و ادبی شده است، کتاب‌هایی که باقی‌مانده بسیار اندک هستند، بنابراین از ارزش بالایی برخوردارند. یکی از این کتاب‌ها چهارمقاله‌ی نظامی عروضی است. در این کتاب از تأثیر قصیده بوی جوی مولیان که سروده رودکی است بر امیر سامانی سخن گفته‌شده و یا از درمان شاهزاده‌ی مالیخولیایی به دست ابوعلی سینا و سایر تأثیرات و خدمات طبیبان و شاعران و منجمان و دبیران به پادشاهان و خاندان آن‌ها.
«درباره‌ی نظامی عروضی و چهار مقاله»، «در ماهیت دبیری و کیفیت دبیر کامل و آن‌چه تعلق بدین دارد»، «در ماهیت علم شعر و صلاحیت شاعر»، «در علم نجوم و غزارت منجم در آن علم» و «در علم طب و هدایت طبیب» عناوین مطالب این کتاب هستند.
«پرنیان هفت رنگ» برای علاقمندان به ادبیات کلاسیک فارسی کتابی خواندنی و مفید است.