کتاب آدم سازی در خانواده

کتاب «آدم‌سازی در خانواده» نوشته‌ی ویرجینیا ستیر، یکی از آثار کلاسیک و بنیادی در حوزه‌ی خانواده‌درمانی است که همچنان الهام‌بخش درمانگران و مربیان در سراسر جهان باقی مانده است. ستیر، به‌عنوان پیشگام درمان سیستم‌های خانوادگی، خانواده را «بوته‌ی هویت» می‌داند؛ جایی که ارزش خود، شیوه‌ی ارتباط و الگوهای رفتاری شکل می‌گیرند و مسیر رشد فردی و اجتماعی تعیین می‌شود. او نشان می‌دهد که خانواده‌های ناکارآمد چگونه با نقش‌های سفت‌وسخت، قوانین ناگفته و ارتباطات ناسازگار، عزت نفس اعضا را تضعیف می‌کنند و مانع از بروز اصالت و سلامت عاطفی می‌شوند. در مقابل، ستیر بر اهمیت عزت نفس به‌عنوان سنگ‌بنای روابط سالم تأکید دارد و ارتباط همخوان-یعنی هماهنگی میان پیام‌های کلامی و غیرکلامی-را کلید ایجاد اعتماد و امنیت عاطفی می‌داند. این کتاب علاوه بر ارائه‌ی چارچوب نظری، ابزارها و تمرین‌های عملی متعددی را معرفی می‌کند. از جمله می‌توان به مجسمه‌سازی خانواده اشاره کرد که بازنمایی فیزیکی پویایی‌ها و ساختارهای قدرت در خانواده است و به افراد کمک می‌کند موقعیت‌های عاطفی خود را بیرونی‌سازی کنند. همچنین تکنیک پارتی پارتی برای بررسی تعارضات درونی با شخصیت‌بخشی به جنبه‌های مختلف خود طراحی شده است. ستیر بر قدرت شفابخش محبت فیزیکی و تأیید کلامی نیز تأکید دارد و آن را راهی برای بازسازی اعتماد و پیوندهای عاطفی می‌داند. افزون بر این، ابزار گاه‌شمار زندگی خانوادگی به افراد امکان می‌دهد تاریخچه و نقاط عطف خانواده را ترسیم کنند و بفهمند چگونه گذشته بر حال و آینده‌ی آنان اثر گذاشته است. لحن کتاب گرم، انسان‌گرایانه و توانمندساز است و نظریه و عمل را با وضوح در هم می‌آمیزد. با این حال، برخی محدودیت‌ها نیز وجود دارد: زبان و نقش‌های جنسیتی در بخش‌هایی ممکن است قدیمی به نظر برسند؛ توجه کمتری به تنوع فرهنگی در ساختار خانواده‌ها شده است؛ و کتاب جایگزین آموزش بالینی تخصصی نیست، هرچند به‌طور گسترده در آموزش درمانگران استفاده می‌شود. در نهایت، «آدم‌سازی در خانواده» نه‌تنها یک متن آموزشی، بلکه بیانیه‌ای امیدبخش درباره‌ی پتانسیل انسانی است. ستیر با دیدگاهی دلسوزانه و فلسفه‌ای مبتنی بر رشد، نشان می‌دهد که با آگاهی، حمایت و عشق، افراد می‌توانند خود و روابطشان را از نو بسازند. این کتاب همچنان الهام‌بخش درمانگران، مربیان و خانواده‌هاست و پیام آن روشن باقی مانده است: امکان تغییر و بازسازی همیشه وجود دارد.