کتاب یهودیت

«یهودیت» اثری به نویسندگی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی است که با تکیه بر کهن‌ترین اسناد مکتوب، به‌ویژه اسفار پنج‌گانه تورات، به تبارشناسی و واکاوی سیر تکوین، باورها و سرگذشت کهن‌ترین آیین زنده از میان ادیان سامی می‌پردازد. سلیمانی در این اثر، تاریخ یهودیت را فرآیندی پویا و گره‌خورده با کهن‌الگوی عهد الهی ترسیم می‌کند؛ سنتی دینی که نقطه آغازین آن به زیست و مهاجرت حضرت ابراهیم، پدر ایمانی ادیان توحیدی، در سده هفدهم پیش از میلاد بازمی‌گردد. نویسنده مهاجرت ابراهیم از شهر اور در جنوب کلده به سوی حران و سپس اقامت در سرزمین کنعان را همگام با دگرگونی‌های کلان جمعیتی و جابه‌جایی اقوام هندواروپایی در نیمه نخست هزاره دوم پیش از میلاد بررسی می‌کند تا نشان دهد چگونه شکل‌گیری یک هویت قومی و آیینی، در بستری از تحولات واقعی زیست‌محیطی و تکاپوی تاریخی فلات ایران و بین‌النهرین قوام یافته است.
کتاب با پیگیری متن سفر پیدایش، مفهوم تسلیم محض در برابر فرمان پروردگار را در ماجرای آزمایش دشوار ذبح و نجات فرزند برجسته می‌سازد؛ رخدادی سرنوشت‌ساز که شالوده تجدید پیمان خداوند با ابراهیم مبنی بر برکت‌بخشی و کثرت نسل او همچون ستارگان آسمان، و سپس انتقال این ودیعه به اسحاق را پی می‌ریزد. مولف در ادامه، کانون توجه خود را بر دگردیسی نام یعقوب به اسرائیل در فراز مشهور کشتی در فنی‌ئیل معطوف می‌دارد؛ واقعه‌ای تمثیلی و الهیاتی از پایمردی، استقامت و گذار از ساختار یک خاندان قبیله‌ای به هویت جمعی یک ملت برگزیده. روایت پس از آن، با ماجرای دوازده فرزند یعقوب، کشمکش‌های درون‌خانوادگی، حسادت برادران نسبت به رویاهای سروری یوسف و فرجام حضور او در دربار مصر پیوند می‌خورد؛ هجرتی که آغازگر دوره سکونت بنی‌اسرائیل در مصر، گرفتاری تدریجی در اسارت و بردگی فرعونیان، و در نهایت فراهم‌آمدن زمینه بعثت حضرت موسی برای رهایی معجزه‌آسا و خروج تاریخی قوم به شمار می‌رود.
نویسنده با تشریح دوران سرگردانی چهل‌ساله در بیابان که در پی نافرمانی قوم از دستورات الهی رخ داد، سازوکار تکوین شریعت، نزول احکام و پایه‌گذاری نهادهای دینی را تا آستانه رسیدن به مرزهای ارض موعود بازخوانی می‌کند. امتیاز کار سلیمانی در این است که اسفار پنج‌گانه را به مثابه منبعی کلیدی برای خوانش باورها، روان‌شناسی اجتماعی و تجارب زیسته بنی‌اسرائیل در دوران باستان به کار می‌گیرد و داده‌های کتب مقدس را در پرتو پژوهش‌های تطبیقی ادیان به بحث می‌گذارد. این شیوه توصیفی-تحلیلی امکان درک پیوند میان مفهوم قومیت، خاک و ایمان را در الهیات یهود آشکار می‌سازد. در نهایت کتاب «یهودیت» با ترسیم سیر تحول یک قوم چادرنشین تا استقرار در سرزمینی تاریخی، روایتی از بستر پیدایش این آیین ابراهیمی پیش روی مخاطبان قرار می‌دهد و فرصتی مناسب برای شناخت درست و به دور از داوری‌های سطحی نسبت به سنت‌های دینی جهان سامی فراهم می‌سازد.