کتاب امیرکبیر و ناصرالدین شاه

«امیرکبیر و ناصرالدین شاه» نوشته‌ی سید علی آل داوود به زندگی میرزاتقی‌خان امیرکبیر می‌پردازد که خدمات فراوانی به کشور کرد و راه توسعه و گسترش علوم و صنایع جدید را در ایران گشود. او را باید در حقیقت بنیان‌گذار ایران نو به شمار آورد.
این کتاب شامل سه جلد است که هر سه جلد در یک مجلد (یعنی همین کتاب) چاپ شده است. جلد اول مجموعه نامه‌هایی است که امیرکبیر در دوران سه سال و اندی صدارت خودش به ناصرالدین شاه نوشته است. تعداد نامه‌های روزانه‌ی امیر با توجه به دوران صدارت او شاید بیش از هزار مکتوب بوده اما اکنون بیش از نیمی از آن در دسترس نیست. آن‌چه موجود است به همت شادروان دوستعلی خان معیّرالممالک، نوه‌ی دختری ناصرالدین شاه، گردآوری شده و بیشتر آن‌ها درکتابخانه‌ی مجلس نگهداری می‌شود. ظاهرا رسم امیر کبیر این بوده که هر روز نامه‌ای به ناصرالدین شاه می‌نوشته، زیرا امیر می‌خواست شاه جوان که هجده سال بیشتر نداشت به نحوی تربیت شود و در جریان مسائل پیچیده و بغرنج کشور قرار گیرد. جلد دوم نامه‌هایی است که امیر کبیر در دوران صدارتش به رجال سیاسی کشورهای بیگانه نوشته و یا به سازمان‌های رسمی مثل وزارتخانه‌ها از قبیل وزارت خارجه انگلیس، وزارت خارجه عثمانی و وزارت خارجه روسیه. این سه، کشورهایی بودند که با ایران بیشتر مراوده داشتند و در ایران سفارتخانه‌های رسمی داشتند. البته بعضی نامه‌ها هم باقی مانده است که در خصوص مسائل مربوط به دارالفنون و استخدام معلمین آن‌جاست و از مراودات امیر با کشور اتریش حکایت می‌کند. چون امیر قصد داشت معلمان و استادانی را برای دارالفنون انتخاب کند که از یک کشور بی‌طرف مثل اتریش باشند. جلد سوم حاوی کتابی به اسم «نوادرالامیر» و داستان‌هایی است که راجع به امیرکبیر ساخته شده. «نوادرالامیر» کتابی است که پس از کشته شدن امیرکبیرتوسط شخصی به نام شیخ المشایخ امیرمعزی که در اواخر عصر احمد شاه رئیس کتابخانه سلطنتی بوده، نوشته شده است. به خاطر علاقه‌ای که این شخص به امیرکبیر داشته این حکایت‌ها را از بین مردم جمع‌آوری کرده و در رساله‌ای به اسم «نوادرالامیر» ثبت و ضبط کرده است. مولف کتاب می‌گوید: «از این رساله فقط یک نسخه خطی در کتابخانه مرکزی دانشگاه بود و من براساس آن نسخه‌ی خطی منحصر به فرد این رساله را هم در جلد سوم کتاب امیرکبیر و ناصرالدین شاه قرار دادم. غیر از حکایاتی که شیخ المشایخ امیر معزی جمع‌آوری کرده بود، حکایت‌های دیگری راجع به امیرکبیر در کتاب‌های مختلف ذکر شده است، از جمله جابری انصاری از مورخین حدود نود سال پیش، حکایاتی را در کتاب خود به اسم «آگهی شهان از کار جهان» ذکر کرده است. همینطور محمدخان اعتمادالسلطنه - با این‌که پدرش قاتل امیرکبیر- بود و نظر خوشی نسبت به امیر نداشت، ولی او در چندین کتاب بخشی را به داستان‌های مربوط به امیرکبیر اختصاص داده است. مجموعه این داستان‌ها را از این کتاب‌ها استخراج کردم و همراه با کتاب «نوادرالامیر» در جلد سوم قرار دادم.»
«امیرکبیر و ناصرالدین شاه» کتابی خواندنی با منابعی دست اول است که به زوایای دیگری از زندگی این شخصیت برجسته‌ی تاریخ ایران نور می‌تاباند.