کتاب خاطرات سیدمحمدعلی جمالزاده

«خاطرات سیدمحمدعلی جمالزاده» به کوشش ایرج افشار و علی دهباشی گردآوری و چاپ شده است. جمالزاده از نویسندگانی است که اغلب از اتفاقات زندگی شخصی خودش در آثارش استفاده ‌کرده؛ مانند کتاب عمو حسین علی.
محمدعلی جمالزاده که بزرگ‌ترین فرزند در میان پنج فرزند خانواده خود محسوب می‌شود در سال 1271 در استان اصفهان چشم به جهان گشود؛ پدر او «سید جمال‌الدین واعظ» یک روحانی معروف در زمان خود بود و طرفداران بسیار زیادی داشت. او علاقمند به اندیشه‌های مشروطه‌خواهی مانند آزادی و عدالت بود. پس از آغاز جنگ جهانی اول و در سال 1915، جمالزاده به برلین رفت و در آن‌جا به کمیته‌ی ملّیون ایران پیوست؛ گروهی از جوانان ایرانی که برضد مداخلات شوروی و انگلستان فعالیت می‌کردند. او به عنوان مترجم و مدتی هم به عنوان سرپرست محصلان ایرانی در آلمان در سفارت ایران مشغول به کار بود و سپس به همکاری با دفتر بین‌المللی کار پرداخت و سرانجام در سال 1956 بازنشسته و راهی ژنو شد و تا پایان عمر طولانی خود در آن‌جا ماند، اما ارتباط خود را با نویسندگان ایرانی حفظ ‌کرد. در تمام این سالیان، علی‌رغم بعد مکانی، جمالزاده همواره از طرق مطالعه، نوشتن، نامه‌نگاری، معاشرت با هم‌وطنان و هم‌زبانان و... ارتباط خود را با ایران و زبان فارسی حفظ کرد. ایرج افشار در توصیف خانه‌ی او از بسیاری اثاث، نماد‌ها و عناصر زندگی ایرانی یاد می‌کند. محمدعلی جمالزاده پس از یک سده زندگی پربار و فعالیت‌های ارزشمند در عرصه‌ی فرهنگ و ادب، در سال 1376 در ژنو سوئیس درگذشت.
جمالزاده در خاطراتش از خودش این‌گونه سخن می‌گوید: «زندگی اینجانب سید محمدعلی جمالزاده آش دهان‌سوزی نیست، سنم را درست نمی‌دانم. در حدود نیم قرن پیش در اصفهان به دنیا آمده‌ام. پدرم از فامیل «صدر ها» است. «آیت الله صدر» که اخیرا در قم وفات یافت از پسرعموهای من می‌شود. پدرم اصلا از سادات عامل (جبل لبنان) است. پدرش در همدان دختری از آن شهر گرفت و پدرم پس از مرگ پدر با مادر خود برای تحصیل به تهران و از تهران به اصفهان رفت. در اصفهان مادر مرا که دختر «میرزا حسن باقرخان» از اعیان آن شهر بود به زنی گرفت و از همان تاریخ پدرم که اهل منبر بود و لقب «صدرالمحققین» داشت از آزادی و عدالت دم می‌زد و...»
ایرج افشار درباره‌ی این کتاب می‌گوید: «آن‌چه به نام خاطرات جمالزاده در این اوراق چاپ شده، نوشته‌هایی است که به حوادث و سوانح زندگیش مرتبط می‌شود و بعضی آن‌هاست که به درخواست من به رشته نگارش در آورده و در مجله‌های راهنمای کتاب، یغما و آینده چاپ شده است. درین کتاب تعداد زیادی عکس چاپ می‌شود. هفتاد و پنج عکس آن‌هاست که جمالزاده به من داده و خود برای هر یک از آن‌ها یادداشتی و یادگاری نوشته است. دیگر عکس‌ها آن‌هاست که من در سفرهای متعددم به ژنو ازو گرفته‌ام.»
«خاطرات سیدمحمدعلی جمالزاده» کتابی خواندنی و جذاب است که علاقمندان به فرهنگ و چهره‌های فرهنگی ادبی به‌خصوص علاقمندان به داستان فارسی از خواندن آن لذت می‌برند.