کتاب محمد کرجی

«محمد کرجی» نوشته‌ی ویلیام بی رایس از مجموعه‌ی «دانشوران دیروز و امروز» است. این مجموعه دانشمندان برتر در رشته‌های مختلف علمی را به مخاطبان نوجوان و جوان معرفی می‌کند. در هر کتاب تلاش شده تا علاوه بر معرفی شخصیت اصلی، اطلاعاتی هم درباره‌ی زمانه‌ی او، رشته علمی‌ای که در آن فعالیت کرده، دستاوردهای او، دانشمندان هم‌عصر و متأخری که راهش را دنبال کرده‌اند و سیر تحول آن رشته‌ی علمی پس از مرگ آن دانشمند، ارائه شود.
این کتاب به «محمد کرجی» یکی از دانشمندان بزرگ ایرانی و از پیشگامان صنعت آب می‌پردازد. او نویسنده‌ی کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» است که در آن چگونگی بهره‌بردای از آب‎های زیرزمینی و تصفیه‌ی آن را آموزش می‌دهد. این کتاب کهن‌ترین منبع شناخته شده در این باره‌ است. محمد کرجی ریاضی‌دان، مهندس و آب‌شناس معروف ایرانی در سال 342 هجری قمری در شهر آستانه فعلی واقع در استان مرکزی متولد شد. این ریاضی‌دان پرآوازه‌ی ایرانی که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم قمری زندگی می‌کرد، هم عصر با ابوریحان بیرونی، زکریای رازی و ابن‌سینا بود. کرجی به تحصیل مقدمات علوم، علوم حساب، جبر و هندسه پرداخت. او همچنین از مطالعات میدانی درباره‌ی علوم تجربی نظیر مهندسی آب نیز غافل نشد. کرجی گرچه ریاضی‌دان بود و در بسیاری از آثار خود توجه ویژه‌ای به علم حساب، جبر و به‌ویژه جذرها داشت، اما نمی‌توان از کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» و شیوه‌های هندسی و فیزیکی مندرج در آن برای محاسبه‌ی شیب زمین و چگونگی استخراج آب غافل شد. محمد کرجی بیش‌تر زندگی خود را در بغداد گذراند.
در انتهای کتاب‌های ترجمه شده‌ی مجموعه‌ی،«دانشوران دیروز و امروز» مصاحبه‌های کوتاهی با یکی از دانشمندان معاصری که در آن رشته‌ی علمی کار می‌کند، وجود دارد که در آن‌ها علاوه بر زندگی دانشمند معاصر، اطلاعاتی نیز درباره‌ی وضعیت فعلی رشته‌ی علمی مورد نظر داده می‌شود. آزمایش‌هایی کوتاه با وسایلی ساده نیز در پایان کتاب آمده که انجام آن می‌تواند به خواننده در درک بهتر مباحث کمک کند. مطالب کتاب با تصاویری همراه است که در آن اتفاقاتی تاریخی، مفاهیمی علمی یا چهره‌ی برخی دانشمندان شاخص به تصویر کشیده شده است. کتاب‌ها دارای نمایه است و این کار جستجو در آن‌ها را راحت‌تر می‌کند.
«آب شگفت‌انگیز»، «محمد کرجی»، «برنار پالیسی»، «ادموند هالی»، «آنری دارسی»، «پلاژیا پولوبارینوآ _ کوچینا»، «مهندس محیط‌زیست: الکساندریا بیم» و «آزمایشگاه: راز فرو رفتن آب در زیر زمین» عناوین بخش‌های مختلف این کتاب هستند. گاه‌شمار، واژه‌نامه و نمایه نیز در پایان کتاب آمده است که استفاده از مطالب کتاب را آسان‌تر می‌کند.
کتاب «محمد کرجی» به یکی از دانشمندان بزرگ ایران می‌پردازد که شاید نام او برای بسیاری از خوانندگان آشنا نباشد؛ کتابی جذاب و خواندنی که به مسئله مهم آب می‌پردازد.