کتاب ایرانیان عرب تبار

خوزستان در نگاه داوود غرایاق‌زندی مینیاتوری کوچک از ایران است؛ استانی که بسیاری از جلوه‌های تاریخ باستانی کشور را در خود جای داده و پرسش‌های امروز هویت و تعلق را هم در همان جغرافیا مطرح می‌کند. کتاب «ایرانیان عرب‌تبار: مردم‌شناسی ساختار قومی اعراب خوزستان» جامعه‌ی عرب این استان را در پیوند با مفاهیمی مثل ملی‌گرایی، قومیت و هویت بررسی می‌کند.
فصل نخست به مباحث نظری اختصاص دارد و هدفش استفاده از بحث‌های موجود درباره‌ی ملی‌گرایی، قومیت و هویت برای مطالعه‌ی خوزستان است. نویسنده ابتدا به احتیاط‌های روشی و نظری در این نوع مطالعات اشاره می‌کند، سپس تعریف‌های اصلی را مطرح می‌کند و رویکردهای مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی را مرور می‌کند. حاصل این مرور الگویی میان‌رشته‌ای است که در فصل‌های بعدی به کار می‌رود. بر همین پایه، چهار رویکرد تاریخی، مردم‌شناسانه، جامعه‌شناسانه و سیاسی در کتاب دنبال می‌شود.
فصل دوم نگاهی تاریخی اقلیمی به استان داشته و در آن ویژگی‌های طبیعی و انسانی خوزستان، تاریخچه‌ی آن و جایگاهش در تمدن ایرانی بررسی می‌شود. فصل سوم به رویکرد مردم‌شناسانه می‌پردازد و موضوع‌هایی مثل تقسیمات اجتماعی، ارزش‌ها و آداب‌ورسوم، فرهنگ عمومی و مسئله‌ی نژاد، تیره و طایفه را در بر می‌گیرد. فصل چهارم از زاویه‌ی جامعه‌شناسی به روابط قومی، بافت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، شیوه‌های کنترل اجتماعی، قشربندی، نهادهای اجتماعی و اعتماد اجتماعی در استان نگاه می‌کند. در سرفصل‌های این بخش، رابطه‌ی قبایل عرب خوزستان با حکومت مرکزی و تعبیر «خوزستان، آزمایشگاه مدرنیته» هم دیده می‌شود.
فصل پنجم از شناخت به سیاست‌گذاری می‌رسد و سیاست‌های قومی در قبال خوزستان را در طول یک سده‌ی اخیر، از جمله در دوره‌ی پهلوی اول و دوم، بررسی می‌کند. نتیجه‌گیری دو پرسش را پیش می‌کشد: آیا این الگوی میان‌رشته‌ای شناخت مناسبی از خوزستان فراهم کرده است و اگر چنین است، راهکارهای مناسب برای سیاست‌گذاری قومی در این استان کدام‌اند. نگاه کلی کتاب این است که خواسته‌ها و انتظارهای اقوام ایرانی را نباید صرفا در قالب گرایش‌های گریز از مرکز دید و این اقوام، مثل همه‌ی مردم کشور، شایسته‌ی توجه‌اند. توضیح کتاب «ایرانیان عرب‌تبار» به مشکلات زیست‌محیطی تازه‌ای هم اشاره می‌کند که بر دشواری‌های پیشین این جامعه افزوده شده است.