کتاب روزی روزگاری در شمال

در مرکز ماجرای کتاب «روزی روزگاری در شمال» نوشته‌ی فیلیپ پولمن لی اسکورزبی جوان قرار دارد؛ هوانوردی ماجراجو که همراه دایمون خود، هستر، وارد شهر بندری نووی اودنسه در شمالی یخ‌زده و دورافتاده می‌شود. ورود او در ظاهر اتفاق ساده‌ای است؛ مردی که به دنبال کار و درآمد می‌گردد، اما خیلی زود مشخص می‌شود که زیر پوست این بندر سرد، شبکه‌ای از رقابت‌های اقتصادی، زدوبندهای سیاسی و منافع شرکت‌های بزرگ در جریان است. پولمن فضایی خلق کرده که بیش از آن‌که یادآور فانتزی‌های کلاسیک باشد، به داستان‌های ماجراجویانه و حتی وسترن شباهت دارد؛ با این تفاوت که به جای بیابان‌های خشک، چشم‌اندازهای پوشیده از برف و دریاهای یخ‌زده در برابر شخصیت‌ها قرار گرفته‌اند. یکی از مهم‌ترین نقاط داستان، نخستین آشنایی لی اسکورزبی با یورک بیرنیسون است؛ خرس زره‌پوشی که بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین شخصیت‌های جهان «نیروی اهریمنی‌اش» تبدیل می‌شود. این دیدار نه به شکل یک اتفاق قهرمانانه و بزرگ، بلکه در دل مجموعه‌ای از بحران‌ها و تصمیم‌های دشوار شکل می‌گیرد و همین موضوع باعث می‌شود رابطه‌ی میان آن‌ها طبیعی و باورپذیر به نظر برسد.
بخش مهمی از جذابیت رمان در نحوه‌ی پرداخت قدرت و فساد نهفته است. اگرچه «روزی روزگاری در شمال» اثری مناسب نوجوانان و جوانان محسوب می‌شود، اما نگاه آن به ساختارهای اقتصادی و سیاسی چندان ساده‌انگارانه نیست. شرکت معدنی بزرگی که در داستان حضور دارد، صرفا یک ضدقهرمان کلیشه‌ای نیست؛ بلکه نمادی از نفوذ سرمایه در مناطقی است که قانون و عدالت در آن‌ها جایگاه محکمی ندارند. سیاستمداران محلی، تاجران و افرادی که ظاهرا در حال اداره‌ی شهر هستند، به تدریج چهره‌ی واقعی خود را نشان می‌دهند و خواننده متوجه می‌شود بسیاری از بحران‌های داستان نه از دل جادو یا موجودات افسانه‌ای، بلکه از طمع و سوءاستفاده‌ی انسان‌ها سرچشمه می‌گیرد. این ویژگی از جمله عناصری است که آثار فیلیپ پولمن را از بسیاری از رمان‌های فانتزی متمایز می‌کند. در اینجا شر مطلق وجود ندارد؛ بلکه شبکه‌ای از منافع، جاه‌طلبی‌ها و تصمیم‌های اشتباه است که شرایط را پیچیده می‌کند. به همین دلیل، تنش‌های داستان فقط به درگیری‌های فیزیکی محدود نمی‌شود و بخش قابل توجهی از هیجان کتاب از دل مذاکرات، خیانت‌ها و رقابت‌های پنهانی شکل می‌گیرد. خواننده در طول مسیر احساس می‌کند با شهری زنده روبه‌رو است؛ شهری که هر شخصیت در آن نقشی دارد و حتی افراد فرعی نیز صرفا برای پیش بردن داستان خلق نشده‌اند.
یکی دیگر از جنبه‌های قابل توجه کتاب، نحوه‌ی ترسیم شخصیت لی اسکورزبی است. کسانی که او را از سه‌گانه‌ی اصلی می‌شناسند، در این اثر با نسخه‌ای جوان‌تر، کم‌تجربه‌تر و تا حدی بی‌احتیاط‌تر از او روبه‌رو می‌شوند. لی اشتباه می‌کند، گاهی زود قضاوت می‌کند و در برخی موقعیت‌ها صرفا به غریزه‌ی خود تکیه دارد و همین ضعف‌ها باعث می‌شود روند رشد شخصیت باورپذیر باشد. در کنار او دایمونش هستر نیز حضوری فراتر از یک همراه ساده دارد و مانند بسیاری از آثار این مجموعه، گفت‌وگوهای میان انسان و دایمون بخشی از لایه‌های شخصیتی را آشکار می‌کند. در واقع کتاب بیش از آن‌که درباره‌ی نبرد میان خیر و شر باشد، درباره‌ی شکل‌گیری اعتماد میان دو شخصیت است که بعدها در مهم‌ترین رویدادهای جهان داستان کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.