کتاب مغز متفکر جهان شیعه (امام جعفر صادق)

کتاب «مغز متفکر جهان شیعه: امام جعفر صادق (ع)» ترجمه و اقتباس ذبیح‌الله منصوری، اثری است که سال‌هاست در میان ایرانیان به عنوان یکی از محبوب‌ترین منابع درباره زندگی و اندیشه‌های امام ششم شیعیان شناخته می‌شود. منصوری در این کتاب حجیم و خوش‌خوان، مدعی است که نتیجه‌ی تحقیقات ۲۵ دانشمند برجسته از «مرکز مطالعات اسلامی استراسبورگ» فرانسه را به فارسی برگردانده و تنظیم کرده است. منصوری با قلمی سحرانگیز و پرکشش، خواننده را به مدینه‌ی قرن دوم هجری و حلقه‌ی درس امام صادق (ع) می‌برد. او در این فضا، مباحثی حیرت‌انگیز نظیر «نظریه نور»، «کشف اکسیژن»، «میکروب‌شناسی»، «حرکت وضعی زمین» و حتی مقدمات «نظریه نسبیت» را به امام نسبت می‌دهد. نویسنده، این مفاهیم مدرن علمی را در دهان شخصیت‌های تاریخی می‌گذارد و ادعا می‌کند که جابر بن حیان و دیگر شاگردان، قرن‌ها پیش از گالیله و نیوتن، با هدایت امام به این حقایق دست یافته بودند. این رویکرد، اگرچه حس غرور مذهبی و ملی مخاطب عام را ارضا می‌کند، اما از منظر تاریخی دچار آناکرونیسم یا زمان‌پریشی جدی است و استنادات آن در منابع معتبر روایی و تاریخی به سختی یافت می‌شود.
منصوری در مقدمه‌ی کتاب، انگیزه‌ی خود را آشنایی نسل جوان با چهره‌ی علمی و کمتر شناخته‌شده‌ی امام صادق (ع) معرفی می‌کند. او معتقد است که کتب سنتی نظیر «بحارالانوار» بیشتر بر کرامات و مناقب تکیه کرده‌اند و جایگاه علمی امام و چرایی نام‌گذاری مذهب شیعه به نام «جعفری» را تبیین ننموده‌اند. نویسنده در بخش‌هایی از کتاب به تبار ایرانی امام از طریق «شهربانو» (مادر امام سجاد) و «کیهان‌بانو» (مادر ام‌فروه) اشاره می‌کند و حتی ویژگی‌های ظاهری ایشان مانند رنگ چشم را به وراثت از این شاهزاده‌خانم‌های ایرانی نسبت می‌دهد. نویسنده با خلق فضایی جذاب و دیالوگ‌محور، توانسته تصویری مقتدر، دانشمند و پیشرو از امام صادق (ع) ارائه دهد که فراتر از دگیر کتب روایی است.