کتاب آن باد

سرنوشت انسان‌های گرفتار در چرخ‌دنده‌های بی‌رحم تاریخ و جغرافیا، هسته‌ی اصلی کتاب «آن باد» نوشته‌ی مریم افشار را تشکیل می‌دهد که در سال ۱۳۹۹ توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان روانه‌ی بازار کتاب شد. مریم افشار، نویسنده و مدرس دانشگاه متولد ۱۳۶۶، در این اثر به سراغ فرم داستان کوتاه رفته است تا در قالب چهار روایت مجزا اما هم‌بسته، تصویری ملموس از عواطف، رنج‌ها و ایستادگی انسان‌ها در مواجهه با دگرگونی‌های اجتماعی خلق کند. با وجود تنوع روایی، نخ تسبیحی که این چهار بخش را به یکدیگر متصل نگه می‌دارد، حضور پررنگ زنان آسیب‌دیده اما مشتاق به زندگی و همچنین تقابل دائمی میان ثبات ریشه‌های خانوادگی و هجوم طوفان‌های دگرگون‌کننده‌ی روزگار است. لحن صمیمی، روان و گاه شاعرانه‌ی نویسنده بدون آنکه به ورطه‌ی رمانتیسیسم افراطی سقوط کند، خواننده‌ی ادبیات داستانی معاصر ایران را با خود همراه می‌سازد و فضایی مملو از تعلیق، نوستالژی و اندوهی ملایم را پدید می‌آورد که آیینه‌ای از زیست تاریخی جوامع درگیر گذار است.
داستان کلیدی این مجموعه که عنوان کتاب نیز از آن وام گرفته شده، پنجره‌ای به روی تلاطم‌های سیاسی و اجتماعی دوران مشروطه می‌گشاید و به واکاوی عمیق هویت‌های جراحت‌دیده‌ای می‌پردازد که در بستر تحولات تاریخی دچار آوارگی و انزوا شده‌اند. در این بخش، «باد» به عنوان یک استعاره‌ی بنیادین و نمادی از تقدیر، گذار ناگزیر زمان و تغییرات پیش‌بینی‌ناپذیر عمل می‌کند که آدم‌ها را همانند برگ‌هایی بی‌دفاع از سرزمین و اصل خود جدا کرده و در موقعیت‌های جدید روحی یا جغرافیایی مستقر می‌سازد. مریم افشار با تمرکز بر جزئیات ظریف تاریخی و زنده کردن حافظه‌ی جمعی، دلتنگی‌ها و فداکاری‌های زنانی را به تصویر می‌کشد که در هیاهوی تصمیم‌های کلان سیاسی نادیده گرفته شده‌اند. این نگاه واقع‌گرایانه در بخش‌های بعدی کتاب با اسطوره و فضاهای ذهنی‌تر گره می‌خورد؛ به طوری که در داستان «سرو آبی» با پیوند میان واقعیت و مظهر نامیرایی روبرو می‌شویم و در روایت «تابستان سی و دو»، با ورود به روان‌شناسی مدرن، بحران‌های سنین بزرگسالی و فروپاشی درونی دختری به نام جانان را در آستانه‌ی سی‌ودو سالگی لمس می‌کنیم که چالش‌های نسلی و روابط خانوادگی او را به چالش می‌کشد.
تمرکز نویسنده در کتاب «آن باد» بر روی فضاسازی‌های حسی، دیالوگ‌های باورپذیر و کشف رازهای مگوی خانوادگی معطوف شده است؛ تکنیکی که در داستان پایانی یعنی «شبی که طلوع گم شد» با به تصویر کشیدن سیاست‌های سخت زندگی روستایی و ایستادگی در برابر دروغ به اوج می‌رسد. این اثر به خوبی نشان می‌دهد که چگونه سوءتفاهم‌ها، شکاف میان نسل‌ها و تفاوت نگاه پدران و مادران با فرزندان، پیوندهای انسانی را از درون دچار دگرگونی می‌کند و تکه‌های شکسته‌ی هویت را در میان خاطرات گذشته پراکنده می‌سازد. مریم افشار با اتکا بر زبان سلیس خود و پرهیز از تکلف‌های فیلسوفانه، راهکاری برای نجات از این فراموشی تحمیلی ارائه می‌دهد و آن، پناه بردن به قدرت روایت‌گری و زنده نگه داشتن یاد خانه‌ی مادری است.