کتاب سرگشتگی

کتاب «سرگشتگی» نوشته‌ی ریچارد پاورز رمانی است که در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱ توسط انتشارات دبلیو. دبلیو. نورتون و شرکا منتشر شد. این اثر در فهرست نهایی جایزه بوکر ۲۰۲۱ و فهرست اولیه چندین جایزه معتبر دیگر قرار گرفت. «سرگشتگی» سیزدهمین رمان پاورز و نخستین اثر او پس از دریافت جایزه پولیتزر برای رمان «داستان فراتر» در سال ۲۰۱۸ است؛ رمانی که جایگاه او را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نویسندگان معاصر در پیوند علم، اخلاق و ادبیات تثبیت کرد. داستان در آینده‌ای نزدیک و در دل بحران‌های زیست‌محیطی روایت می‌شود و بر زندگی تئو بیرن، اخترزیست‌شناسی بیوه، تمرکز دارد که هم‌زمان با پژوهش درباره امکان حیات فرازمینی، تلاش می‌کند پسر نه‌ساله‌اش رابین را بزرگ کند. رابین کودکی نورودایورجنت است که با ویژگی‌هایی چون سندرم آسپرگر، وسواس فکری و دشواری در تمرکز زندگی می‌کند و پس از مرگ مادرش در یک سانحه رانندگی، دچار آشفتگی عاطفی عمیقی شده است. این فقدان نه‌تنها اندوه شخصی، بلکه اضطراب شدید او نسبت به نابودی طبیعت و آینده سیاره را تشدید می‌کند. رابین دلبستگی عمیقی به حیوانات در معرض انقراض دارد و پرسش‌های اخلاقی او درباره نقش انسان در تخریب زمین، نگاه تند و بی‌پرده نسل جدید به بحران زیست‌محیطی را بازتاب می‌دهد. در حالی که نظام آموزشی و پزشکی بر دارودرمانی تأکید دارند، تئو با این رویکرد مخالفت می‌کند و رنج پسرش را نه نشانه اختلال، بلکه واکنشی انسانی به فقدان، آگاهی و همدلی می‌داند. او به‌جای دارو، به یک روش آزمایشی به نام نوروفیدبک رمزگشایی‌شده روی می‌آورد؛ فناوری‌ای که به فرد امکان می‌دهد الگوهای مغزی خود را با الگوهای دیگران، از جمله مادر درگذشته رابین، هم‌تراز کند تا تنظیم عاطفی و همدلی تقویت شود. با پیشرفت درمان، تغییرات محسوسی در وضعیت روانی رابین پدیدار می‌شود. واکنش‌های او به جهان، عمیق‌تر، آرام‌تر و در عین حال آگاهانه‌تر می‌شوند و نوعی پیوند میان اندوه فردی، همدلی بین‌گونه‌ای و حساسیت بوم‌شناختی شکل می‌گیرد. پاورز این تحول شخصی را با تأملاتی درباره کیهان، حیات فرازمینی و معنای زیستن در جهانی آسیب‌پذیر درهم می‌آمیزد و نشان می‌دهد که فهم زندگی، چه در مقیاس کیهانی و چه زمینی، بدون پیوند عاطفی و اخلاقی ممکن نیست. از منظر تحلیلی، «سرگشتگی» رمانی درباره اندوه و همدلی است. اندوه تئو برای همسرش و تلاش او برای درک رنج فرزندش، استعاره‌ای از سوگ جمعی بشر در برابر فروپاشی محیط زیست است. پاورز همدلی را نه یک احساس بدیهی، بلکه ظرفیتی می‌داند که باید آگاهانه پرورش یابد؛ درست مانند دانش علمی. رمان همچنین اضطرار زیست‌محیطی را از خلال نگاه کودکی نشان می‌دهد که هنوز به بی‌حسی بزرگسالانه خو نگرفته است. در نهایت، «سرگشتگی» رمانی عاطفی، اندیشمندانه و هشداردهنده است که علم، فناوری، اندوه و اخلاق زیست‌محیطی را به شکلی ظریف در هم می‌تند. پاورز نشان می‌دهد که امید نه در انکار آشفتگی، بلکه در یادگیری زیستن با همدلی، مسئولیت و حساسیت نسبت به دیگران انسان و غیرانسان نهفته است. این کتاب برای خوانندگانی که به ادبیات معاصر، بحران اقلیمی و پیوند علم و احساس علاقه‌مندند، اثری تأثیرگذار و ماندگار است.