کتاب صف

کتاب «صف» نوشته بسمه عبدالعزیز، روایتی کافکایی و تکان‌دهنده از زندگی در سایه‌ی یک حکومت تمامیت‌خواه است. عبدالعزیز، نویسنده و روان‌پزشک مصری که خود طعم سرکوب و سانسور را چشیده، در این رمان پادآرمان‌شهری، جامعه‌ای را به تصویر می‌کشد که در آن «صف» نه فقط یک انتظار فیزیکی، بلکه استعاره‌ای از انجماد زمان و تعلیق زندگی است. مردم این شهر خیالی برای هر نفس کشیدنی، نیازمند مجوز از قدرتی نامرئی به نام «دروازه» هستند؛ قدرتی که درهایش بسته است، اما چشمانش همه چیز را می‌بیند.
رمان حول شخصیتی به نام یحیی می‌چرخد که در جریان اعتراضات مردمی که حکومت آن‌ها را «وقایع ننگین» می‌نامد، گلوله‌ای در بدنش جا خوش کرده است. اما تراژدی داستان در خونریزی نیست؛ در این است که خارج کردن گلوله نیازمند مجوز از دروازه است و دروازه وجود چنین گلوله‌ای را انکار می‌کند. نویسنده با خلق شخصیت دکتر طارق، پارادوکس هولناک اخلاق پزشکی و اطاعت کورکورانه را به نمایش می‌گذارد. طارق می‌داند که یحیی در حال مرگ است، اما جرات دست زدن به چاقوی جراحی را ندارد، چرا که حقیقت یعنی گلوله یاید پنهان بماند.
«صف» تنها داستان یک نفر نیست؛ بلکه تابلویی از سرنوشت‌های درهم‌تنیده است. از ام‌مبروک که برای نجات دخترش در صف پیر می‌شود، تا معلمی که به خاطر انشای دانش‌آموزش بازخواست می‌گردد. عبدالعزیز، پوچی بروکراسی‌ای را نشان می‌دهد که در آن شهروندان، نه انسان، بلکه پرونده‌هایی در انتظار تایید هستند. دروازه در این رمان، نماد تمام حکومت‌هایی است که واقعیت را به نفع خود بازنویسی می‌کنند و شهروندان را در برزخ امید و یأس نگه می‌دارند تا فرصت اعتراض را از آنان بگیرند.
بسمه عبدالعزیز در «صف» نشان می‌دهد که چگونه استبداد، آرام‌آرام به روزمرگی تبدیل می‌شود و انسان‌ها برای بقا، ناچار به پذیرش دروغ‌هایی می‌شوند که خودشان هم باور ندارند. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند مکانیزم‌های روانی و اجتماعی سرکوب در جوامع مدرن را درک کنند، خوانشی ضروری و بیدارکننده است.