کتاب سولی

«سولی» رمانی از جان گریشام است که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد و در کارنامهٔ نویسنده‌ای که بیش از همه با تریلرهای حقوقی شناخته می‌شود، مسیری متفاوت را دنبال می‌کند. این نخستین رمان گریشام با محوریت بسکتبال است و شخصیت اصلی آن، ساموئل «سولی» سولیمون، نوجوانی هفده‌ساله از سودان جنوبی است که همراه تیمی از کشورش برای شرکت در مسابقاتی نمایشی به آمریکا می‌رود. برای بازیکنان جوان، سفر فرصتی است تا توجه مربیان دانشگاه‌های آمریکایی را جلب کنند؛ برای سولی اما خیلی زود بسکتبال از رویای شخصی به چیزی بزرگ‌تر تبدیل می‌شود. سولی از نظر بدنی استعداد چشمگیری دارد: سرعت، چابکی و قدرت پرش او مربیان را متوجه خود می‌کند، اما مهارت فنی‌اش هنوز خام است. گریشام آگاهانه قهرمانی کامل و آماده وارد زمین نمی‌کند. بخش مهمی از رمان دربارهٔ تمرین، تکرار، شکست و تغییر تدریجی بازیکنی است که باید یاد بگیرد استعداد به‌تنهایی برای ساختن یک ورزشکار حرفه‌ای کافی نیست. وقتی شرایط جنگ‌زدهٔ سودان جنوبی زندگی خانواده‌اش را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد، انگیزهٔ سولی برای موفق‌شدن معنای دیگری پیدا می‌کند. بورسیه‌ای در دانشگاه مرکزی کارولینای شمالی فرصتی فراهم می‌کند تا در آمریکا بماند و مسیر ورزشی خود را ادامه دهد. تنش اصلی رمان از فاصلهٔ میان همین دو جهان نیرو می‌گیرد. در آمریکا، مسابقه، تمرین، دانشگاه و امکان پیشرفت وجود دارد؛ در آن سوی اقیانوس، خانوادهٔ سولی با ناامنی و آوارگی ناشی از جنگ روبه‌روست. موفقیت ورزشی برای او بنابراین فقط مسئلهٔ شهرت، پول یا اثبات توانایی فردی نیست. هر قدمی که در زمین بسکتبال جلو می‌رود، با احساس مسئولیت نسبت به کسانی همراه است که پشت سر گذاشته است. گریشام از این دوگانگی برای محدودکردن الگوی آشنای «ورزشکار گمنامی که به ستاره تبدیل می‌شود» استفاده می‌کند: پیروزی روی زمین الزاما نمی‌تواند همهٔ مشکلات بیرون از آن را حل کند. یکی از نقاط قوت «سولی» توصیف روند رشد ورزشی شخصیت اصلی است. علاقهٔ شخصی گریشام به بسکتبال در جزئیات تمرین، مسابقات دانشگاهی، انتخاب بازیکنان و فضای تیمی دیده می‌شود. او در گفت‌وگویی دربارهٔ کتاب نیز گفته است ایدهٔ رمان تا حدی از خواندن گزارشی دربارهٔ تیمی از نوجوانان سودان جنوبی و نیز مسیر رشد بازیکنانی آفریقایی در بسکتبال دانشگاهی آمریکا شکل گرفته است. در مقابل، بخش مربوط به سودان جنوبی گاهی بیش از آنکه جهان اجتماعی مستقلی با پیچیدگی‌های تاریخی خودش باشد، به نیرویی برای افزایش فشار عاطفی بر مسیر قهرمان تبدیل می‌شود. همچنین الگوی استعداد خام، مربی حمایتگر، تمرین فشرده و صعود ورزشی از عناصر آشنای رمان‌ها و فیلم‌های ورزشی است. گریشام این قراردادها را کاملا دگرگون نمی‌کند؛ امتیاز اصلی او در سرعت روایت و قرار دادن رویای ورزشی در برابر واقعیتی است که موفقیت فردی به‌آسانی قادر به مهار آن نیست. «سولی» در ظاهر داستان پسری است که می‌خواهد بهتر بسکتبال بازی کند. اما هرچه جلوتر می‌رود، پرسش دیگری پررنگ‌تر می‌شود: اگر فرصتی استثنایی بتواند زندگی یک نفر را تغییر دهد، آیا او می‌تواند با همان فرصت زندگی کسانی را نیز تغییر دهد که امکان همراه‌شدن با او را نداشته‌اند؟