کتاب آواز کوهستان

«آواز کوهستان» نخستین رمان انگلیسی‌زبان نگوین فان کوئه مای، شاعر و نویسندهٔ ویتنامی، است که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد. رمان تاریخ معاصر ویتنام را نه از میدان نبرد یا اتاق سیاست، بلکه از درون زندگی چند نسل از خانوادهٔ تران روایت می‌کند. مرکز ثقل داستان دو زن‌اند: دیئو لان، مادربزرگی متولد ۱۹۲۰، و نوه‌اش هوئونگ که در هانوی سال‌های جنگ بزرگ می‌شود. میان روایت این دو، نزدیک به نیم قرن تاریخ ویتنام جریان دارد؛ تاریخی که استعمار، اشغال، قحطی، اصلاحات ارضی و جنگ بارها اعضای یک خانواده را از یکدیگر جدا می‌کند. رمان از دههٔ ۱۹۷۰ و هانوی زیر بمباران آغاز می‌شود. هوئونگ در کنار مادربزرگش زندگی می‌کند، در حالی که پدر و مادر و عموهایش هرکدام به شکلی درگیر جنگ‌اند. اما دیئو لان برای نوه‌اش تاریخی شخصی‌تر از روایت‌های رسمی تعریف می‌کند. زندگی او خواننده را به دهه‌های پیش بازمی‌گرداند: به اشغال ژاپن، قحطی و سپس اصلاحات ارضی دههٔ ۱۹۵۰ که مالکیت، روابط روستایی و حتی پیوندهای خانوادگی را به‌شدت دگرگون کرد. بدین ترتیب، گذشته در کتاب توضیحی برای زمان حال نیست؛ چیزی است که هنوز در بدن، حافظه و انتخاب‌های شخصیت‌ها ادامه دارد. ساختار دوخطی رمان به کوئه مای اجازه می‌دهد تفاوت تجربهٔ دو نسل را حفظ کند. دیئو لان جهان را از خلال مجموعه‌ای از فقدان‌ها، مهاجرت‌ها و تلاش برای حفظ فرزندانش می‌شناسد. هوئونگ در جامعه‌ای متفاوت رشد می‌کند، اما او نیز باید میان آنچه دربارهٔ جنگ شنیده، روایت رسمی کشور و تجربه‌های پراکندهٔ خانواده‌اش راه خود را پیدا کند. همین تفاوت نسلی یکی از نقاط قوت کتاب است: تاریخ واحدی وجود ندارد که همهٔ اعضای خانواده آن را یکسان به یاد بیاورند. زبان رمان نیز بخشی از همین تلاش برای بازگرداندن نگاه ویتنامی به تاریخ است. نویسنده اصطلاحات، شیوه‌های خطاب خانوادگی، ضرب‌المثل‌ها و داستان‌های عامیانهٔ ویتنامی را در نثر انگلیسی حفظ می‌کند. طبیعت نیز حضوری پررنگ دارد؛ درختان، کوه‌ها، غذا، بوها و فصل‌ها فقط پس‌زمینه نیستند و در کنار خشونت تاریخی، حسی از تداوم زندگی ایجاد می‌کنند. تجربهٔ پیشین کوئه مای در شعر را می‌توان در همین توجه به تصویر و ریتم جمله دید. یکی از مهم‌ترین امتیازهای «آواز کوهستان» تغییر زاویهٔ دید نسبت به جنگ ویتنام است. در بسیاری از روایت‌های انگلیسی‌زبان، این جنگ از منظر سربازان یا سیاست آمریکا دیده شده است؛ کوئه مای آن را بخشی از تاریخی طولانی‌تر می‌بیند که برای مردم ویتنام پیش از ورود آمریکا آغاز شده و پس از خروج آن نیز پایان نیافته است. بااین‌حال، کتاب گاهی زیر فشار وسعت تاریخی خود قرار می‌گیرد. رویدادهای بسیار در زندگی یک خانواده فشرده شده‌اند و برخی شخصیت‌های فرعی بیشتر برای حمل بخشی از این تاریخ حضور پیدا می‌کنند. همچنین میل رمان به حفظ امید، در بعضی لحظات زبان را به سمت احساساتی‌شدن می‌برد. اما نقطهٔ ماندگار کتاب شاید همین اصرار بر باقی‌ماندن زندگی در میان ویرانی باشد. «آواز کوهستان» نمی‌پرسد چگونه می‌توان گذشته را پاک کرد؛ می‌پرسد چگونه می‌توان آن را به یاد آورد، بی‌آنکه اجازه داد همهٔ آینده را نیز تصاحب کند.