کتاب خواجه نصیرالدین طوسی

«خواجه نصیرالدین طوسی» نوشته‌ی موسی دیباج از مجموعه کتاب‌های «از ایران چه می‌دانم» است. هدف از انتشار این مجموعه این است که آگاهی‌های مهم، دقیق و سودمندی را در حوزه‌های گوناگون ایران‌پژوهی در اختیار دوست‌داران ایران قرار دهد. این پژوهش‌ها در پی آن است با ایجاد پیوند میان فرهنگ امروز و دیروز به شکوفایی حرکت‌های تازه‌ی فرهنگی کمک کند و آینده‌ای بهتر برای سرزمین‌مان رقم بزند.
در این جلد از این مجموعه به زندگی و تفکرات و آثار یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ ایران خواجه نصیرالدین طوسی پرداخته شده است. خواجه نصیرالدین طوسی حکیم و متکلم شیعی قرن هفتم هجری قمری است. خواجه نصیر را احیاگر فلسفه و مبتکر روش فلسفی در کلام شیعه دانسته‌اند. او نویسنده‌ی کتاب‌ها و رساله‌های بسیاری در علوم اخلاق، فلسفه، منطق، کلام، ریاضیات و نجوم است. او همچنین رصدخانه‌ی مراغه و در کنار آن کتابخانه مراغه را با بیش از ۴۰۰ هزار جلد کتاب بنا کرد. خواجه نصیر مجبور به همراهی با برخی از حاکمان عصر خود شد؛ ولی توانست در این همراهی‌ها آثار و تألیفاتی داشته باشد؛ به عنوان مثال در همراهی با هلاکو، تلاش کرد از میراث اسلامی که در معرض نابودی بود محافظت کند و به سبب اقدامات او پس از مدتی مغولان به اسلام گرویدند. همچنین حضور او در جریان فتح بغداد به دست مغولان را عاملی برای کاهش غارت و کشتار مردم و نجات یافتن بسیاری از عالمان از مرگ دانسته‌اند. خواجه نصیرالدین طوسی پس از فتح بغداد به دست هلاکو، ساخت یک رصدخانه را به هلاکو پیشنهاد کرد؛ با این توجیه که او با توجه به دانشی که در نجوم دارد، می‌تواند با کمک رصد ستارگان، سلطان را از وقایع آینده، مدت عمر و نسل او آگاه سازد. این پیشنهاد مورد پسند هلاکو قرار گرفت. خواجه نصیر، رصدخانه‌ی مراغه را محلی برای جمع کردن تعداد زیادی از دانشمندان آن زمان قرار داد و بدین گونه آن‌ها را از کشته‌شدن نجات داد و نیز تلاش زیادی برای جمع‌آوری تعداد زیادی از کتاب‌ها و حفظ آن‌ها کرد. کار ساخت رصدخانه تا پایان عمر خواجه به طول انجامید و زیج به دست آمده از این رصدخانه، زیج ایلخانی نام گرفت. خواجه نصیر کتابخانه‌ی بزرگی در محل رصدخانه احداث کرد و به فرمان هلاکو بسیاری از کتاب‌های نفیس و سودمندی که از بغداد، دمشق، موصل و خراسان غارت شده بود، به آن انتقال یافت. خود خواجه نیز مأمورانی به اطراف بلاد می‌فرستاد که هرجا کتاب‌های علمی بیابند خریداری کنند و برای او بفرستند و خود هر کجا به کتاب مفید و نفیسی برمی‌خورد، آن‌را می‌خرید. این رصد خانه در حقیقت مرکزی علمی‌ بود که در آن، علوم مختلف زمان، مثل ریاضیات، نجوم و علوم طبیعی، تحقیق و تدریس می‌شد.
کتاب «خواجه نصیرالدین طوسی» در سه فصل تدوین شده است. «زندگی و زمانه‌ی خواجه‌ی طوسی»، «آثار و تاملات کلامی، منطقی و فلسفی» و «خواجه‌ی ریاضیدان، عالم نجوم و هندسه» عناوین این سه فصل کتاب هستند.
«خواجه نصیرالدین طوسی» کتابی مفید برای علاقمندان به فرهنگ و تمدن ایرانی است که آن‌ها را علاوه بر زندگی و آثار این دانشمند با دوره‌ی ‌تاریخی زندگی او نیز آشنا می‌کند.