کتاب At Night All Blood is Black

رمان «در شب تمام خون‌ها سیاه است» اثر دیوید دیوپ، روایتی کوتاه اما تکان‌دهنده از جنگ، استعمار و فروپاشی روان انسان در برابر خشونتی است که ابتدا نام «وظیفه» بر خود می‌گذارد و سپس چهره واقعی‌اش را نشان می‌دهد. این رمان که با عنوان اصلی «برادر روح» منتشر شد و جایزه بین‌المللی بوکر ۲۰۲۱ را به دست آورد، در خندق‌های جنگ جهانی اول می‌گذرد؛ جایی که سربازان سنگالی برای ارتشی می‌جنگند که آنان را نه به‌مثابه انسان‌هایی دارای تاریخ، عاطفه و اختیار، بلکه همچون نیرویی مصرف‌شدنی در خدمت امپراتوری می‌بیند. دیوپ از خلال صدای آلفا ندای، سربازی جوان و زخمی از درون، نشان می‌دهد ماشین جنگ چگونه بدن استعمارزده را به ابزار تبدیل می‌کند و سپس از همان ابزاری که خود ساخته، وحشت‌زده می‌شود. داستان با مرگ مادمبا دیوپ، دوست کودکی آلفا، گره می‌خورد. مادمبا در میدان جنگ به‌شدت مجروح شده و از آلفا می‌خواهد رنجش را پایان دهد. آلفا نمی‌تواند چنین کند. چیزی در او، ترکیبی از اخلاق آموخته‌شده، ترس، وفاداری به تصویر انسانی خود و شاید ناتوانی در تصمیمی ناممکن، مانع می‌شود. مادمبا زجر می‌کشد و می‌میرد، و همین لحظه به مرکز تاریک ذهن آلفا تبدیل می‌شود. از آن پس، او دیگر تنها برای ارتش فرانسه نمی‌جنگد؛ درون او جنگی خصوصی آغاز شده است، جنگی با عذاب وجدان، با قانون، با خدا، با تصویر دوست مرده و با خودی که نتوانسته در لحظه لازم کاری کند. واکنش آلفا هولناک است. او شبانه به سوی سنگرهای دشمن می‌رود، سربازان آلمانی را می‌کشد و دست‌های بریده آنان را با خود بازمی‌گرداند. این دست‌ها هم غنیمت‌اند، هم نشانه انتقام، هم مدرک شجاعت، و هم شیئی آیینی برای تسکین زخمی که تسکین‌پذیر نیست. فرماندهان و همرزمانش در آغاز او را تحسین می‌کنند؛ زیرا خشونتش هنوز در چارچوب نیاز نظامی قابل فهم است. جنگ از سرباز می‌خواهد بکشد، بی‌ترحم باشد و ترس ایجاد کند. اما وقتی آلفا از حد مجاز همین خشونت عبور می‌کند، نگاه‌ها تغییر می‌کند. همان رفتاری که دیروز شجاعت نامیده می‌شد، امروز جنون خوانده می‌شود. رمان با ظرافتی تلخ نشان می‌دهد که نظام جنگی با خشونت مخالف نیست؛ تنها با خشونتی مشکل دارد که از فرمان آن سرپیچی کند. ساختار رمان بر تک‌گویی درونی آلفا استوار است؛ زبانی تکرارشونده، وسواسی و گاه شبیه ورد. عبارت‌هایی مانند «به حقیقت خدا» بارها بازمی‌گردند و نشان می‌دهند ذهن راوی در حلقه‌ای بسته گرفتار شده است. او روایت نمی‌کند تا گذشته را پشت سر بگذارد؛ روایت می‌کند چون نمی‌تواند از گذشته جدا شود. تکرارها، شکست‌های زبانی و بازگشت مداوم به لحظه مرگ مادمبا، تجربه تروما را به شکل فرمی وارد متن می‌کنند. خواننده نه فقط درباره فروپاشی آلفا می‌خواند، بلکه در ریتم همین فروپاشی گرفتار می‌شود. دیوپ تقابل‌های ساده‌ای چون تمدن و بربریت، عقل و جنون، دوست و دشمن، سیاه و سفید را یکی‌یکی بی‌اعتبار می‌کند. ارتشی که خود را نماینده تمدن می‌داند، از بدن سربازان استعمارزده برای کشتار صنعتی استفاده می‌کند. سربازی که هیولا نامیده می‌شود، تنها منطق پنهان جنگ را آشکارتر و بی‌نقاب‌تر اجرا کرده است. آلفا از نظر اخلاقی بی‌گناه نیست، اما هیولای مستقل و جداافتاده‌ای هم نیست؛ او محصول وضعیتی است که انسان را نخست از زبان، سپس از اختیار، و سرانجام از مرزهای روانی‌اش محروم می‌کند. جنون او را باید هم بیماری دانست و هم افشاگری؛ زیرا نشان می‌دهد پشت نظم نظامی، نوعی بی‌نظمی بنیادین پنهان است. رمان «در شب تمام خون‌ها سیاه است» درباره انتقام نیست، بلکه درباره لحظه‌ای است که سوژه درمی‌یابد قواعدی که به او آموخته‌اند، برای حفظ انسانیت او ساخته نشده‌اند. آلفا وقتی درخواست مادمبا را رد می‌کند، هنوز می‌خواهد انسانی اخلاقی باقی بماند؛ اما جهانی که او را احاطه کرده، تعریفی معیوب از اخلاق به او داده است. پس از آن، هر دست بریده تلاشی است برای بازپس‌گرفتن عاملیت، اما این عاملیت از راهی می‌آید که خود او را بیشتر نابود می‌کند. دیوپ هیچ رستگاری ساده‌ای پیش پای خواننده نمی‌گذارد. فقط تاریکی خندقی را نشان می‌دهد که در آن خون همه یک‌رنگ می‌شود، اما انسان‌ها همچنان با نام‌ها، نژادها و پرچم‌هایی از هم جدا می‌افتند. آلفا در آن شب طولانی، دست‌های دشمن را با خود می‌آورد؛ شاید چون دست مادمبا را، در لحظه‌ای که باید، نگرفته بود.