کتاب شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه

کتاب «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» به سیاست خارجی ایران در زمان حکومت محمدرضا‌شاه پهلوی، در قبال نهادهای غیردولتی در خاورمیانه می‌پردازد. این کتاب که توسط آرش رئیسی‌نژاد تألیف شده است، به خوبی توانسته است که پویایی‌های ژئوپلیتیک و ژئوفرهنگی‌ را که بر روابط راهبردی ایران با کردهای عراق و شیعیان لبنان در زمان شاه تأثیر‌گذاشته است، تحلیل کند. کتاب به‌صورت تاریخی ساختاربندی شده است و هر فصل کتاب بر دوره‌ی زمانی و جنبه‌ی متفاوتی از سیاست‌های خارجی غیردولتی ایران تمرکز دارد.
در مقدمۀ کتاب، رئیسی‌نژاد اهمیت روابط ایران با گروه‌های فعال غیردولتی در خاورمیانه، را توضیح می‌دهد. سپس در فصل اول کتاب، تهدیدها و فرصت‌هایی را که حاکمیت تهران را بر آن داشت تا به‌دنبال اتحاد با گروه‌های غیردولتی مانند کردهای عراق و شیعیان لبنان باشد را برای خوانندگان توضیح می‌دهد. کتاب سپس مراحل اولیه‌ی سیاست خارجی غیردولتی ایران را مورد بحث قرار می‌دهد و ارتباطات و تعاملات اولیه با نهادهای غیردولتی قبل از سال 1337 را توضیح می‌دهد. کتاب سپس به تشریح رسمی شدن سیاست خارجی غیردولتی ایران در این دوره پرداخته و جزئیات چگونگی شکل‌گیری روابط با کردها و شیعیان لبنان را شرح می‌دهد. بخش بعدی کتاب به اوج سیاست خارجی غیردولتی ایران می‌پردازد، جایی که دولت شاه به‌طور فعال با این گروه‌ها برای پیشبرد منافع منطقه‌ای خود درگیر شد و از آن‌ها به نفع خود بهره گرفت. رئیسی‌نژاد، رفته‌رفته افول این سیاست‌های خارجی را توضیح می‌دهد که با تغییر پویایی‌های منطقه‌ای و ظهور چالش‌های جدید، دوره‌ای از عدم قطعیت و ارزیابی مجدد سیاست خارجی ایران شکل گرفته است. سپس، در سال‌های قبل از انقلاب 57، کاهش نفوذ ایران بر گروه‌های غیردولتی و فروپاشی نهایی رژیم شاه مورد‌تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد و بینش‌هایی در‌مورد پیامدهای استراتژی‌های سیاست خارجی به کار گرفته شده ارائه م‌شود.
این کار برای کسانی که به ژئوپلیتیک خاورمیانه، سیاست خارجی ایران و روابط بین‌الملل به‌طور کلی، علاقه دارند می‌تواند قابل توجه باشد. می‌توان گفت که کتاب «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» ظهور و نوسانات ارتباطات ایران با گروه‌های غیردولتی سیاسی را که بیش از سه دهه در قلب سیاست امنیتی بین‌المللی و منطقه‌ای تأثیر‌گذار بوده است، روشن می‌کند.