کتاب تاریخ صفویه

کتاب «تاریخ صفویه» به قلم نسیم خلیلی، اثری خواندنی و منسجم است که با زبانی شیوا و داستان‌گونه، تاریخ پرفراز و نشیب یکی از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین سلسله‌های پادشاهی ایران را روایت می‌کند. این کتاب شرح می دهد چگونه صفویان در منظومه اندیشه آیندگان به عنوان یک «نقطه عطف» شناخته شدند؛ رویدادی که همانند یک نماد، عصر خود را از ادوار پیشین متمایز ساخته و خود به سرحلقه زنجیره‌ای تازه از مناسبات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در ایران تبدیل گردید. از جمله مطالبی که خلیلی به آن عنایت دارد، پایان دادن به فترت تاریخی و بازتولید هویت سرزمینی است. نویسنده تبیین می‌کند رهبران صفوی موفق شدند با تمسک به ریسمان‌های گوناگون سیاسی و مذهبی، از ایرانی که به واسطه تهاجمات و حکومت‌های ملوک‌الطوایفی تکه‌تکه شده بود، مجددا یک «کل واحد» بسازند. مولف تأکید می‌کند که اگرچه شاهان صفوی غالبا به زبان ترکی تکلم می‌کردند و حتی به این زبان شعر می‌سرودند، اما در نگاه پژوهشگران، آنان رهبرانی با هویت ملی به شمار می‌روند که سراسر ایران را تحت حاکمیت خود درآوردند. در این کتاب، یکپارچگی دوره صفوی به مزرعه‌ای وسیع و گسترده تشبیه شده است که نام بلند «ایران» بر آن نهاده شده و نموداری از اتحاد یک ملت تحت لوای عناصری پایدار را به نمایش می‌گذارد. بخش مهمی از روایت کتاب به شاه اسماعیل اول صفوی، بنیان‌گذار این سلسله اختصاص دارد؛ پادشاهی که از او با لقب «صوفی دیهیم‌دار» (صوفی تاج‌دار) یاد می‌شود. کتاب بررسی می‌کند اگرچه شاه اسماعیل در ابتدای راه تجربه اداری و سیاسی روشنی در پس ذهن نداشت، اما با هوشمندی کوشید تا با پایه‌گذاری تشکیلاتی نسبتا کارآمد و بهره‌گیری از دیوان‌سالاری، حیات حاکمیت خویش را تضمین کرده و پایه‌های امپراتوری نوپای خود را مستحکم سازد. کتاب «تاریخ صفویه» در 5بخش اصلی تدوین شده است که مسیر تکوین، تثبیت، اوج و در نهایت افول این دولت را گام به گام بررسی می‌کند. این بخش‌ها شامل «نیم‌نگاهی به گذشته»، «تشکیل سلسله»، «پادشاه جمشیدشاه»، «مردی که با کودتا به قدرت رسید» و در نهایت «دولت صفویه در سراشیبی» است.
کتاب برای درک بهتر مخاطب به فضای تاریخی، با ارائه جدولی از رویدادهای مهم تاریخ صفویه آغاز می‌شود. علاوه بر این، مولف در پایان اثر، منابع و نمایه دقیقی را گنجانده و برای آن دسته از مخاطبانی که تشنه کاوش بیشتری هستند، منابع تکمیلی مفیدی جهت مطالعه پیشنهاد داده است. در مجموع، نسیم خلیلی در این اثر موفق شده است تا مراحل مختلف تکوین، پایه‌گذاری، اوج و حضیض سلسله صفویه را در قالب، جذاب و آموزنده در اختیار علاقه‌مندان به تاریخ ایران قرار دهد.