کتاب توان در برابر آسیب

وقتی یک مراجع وارد اتاق درمان می‌شود، اولین پرسشی که اغلب در ذهن درمانگر سنتی شکل می‌گیرد این است: «مشکل این فرد چیست؟» کتاب «توان در برابر آسیب» نوشته‌ی پل جی. لسلی درست همین پرسش پیش‌فرض را به چالش می‌کشد. لسلی که خود درمانگر مجاز در ایالت‌های جورجیا و کارولینای جنوبی و دارای دکترای روان‌شناسی مشاوره است، این کتاب را نه برای مخاطب عام، بلکه برای مشاوران، روان‌درمانگران و دانشجویان تخصصی این حوزه نوشته است.
محور اصلی کتاب بازتعریف نگاه درمانگر به فرایند تغییر است. لسلی به‌جای پیروی از الگوی رایج تشخیص‌محور که مراجع را از دریچه‌ی نشانه‌ها، اختلالات و آسیب‌های روانی می‌بیند، رویکرد میلتون اریکسون-روان‌پزشک و هیپنوتیزم‌درمانگر شناخته‌شده‌ی آمریکایی-را پایه‌ی کار خود قرار می‌دهد؛ رویکردی که در آن منابع، توانایی‌ها و حتی ویژگی‌های به‌ظاهر مشکل‌ساز مراجع می‌توانند به ابزار درمان بدل شوند.
نویسنده برای انتقال این مفاهیم از شیوه‌ای ملموس بهره می‌گیرد: به‌جای بسنده کردن به توضیحات نظری، مفاهیم را در قالب مطالعات موردی و روایت‌های بالینی-هم از پرونده‌های خود اریکسون و هم از تجربه‌ی حرفه‌ای خودش-شرح می‌دهد. همین انتخاب باعث می‌شود این اثر با وجود پرداختن به مبحثی تخصصی، برای خواننده‌ای که تازه با این رویکرد آشنا می‌شود هم قابل پیگیری بماند.
این کتاب حول چند مفهوم کلیدی سازمان یافته است: مقاومت مراجع و نحوه‌ی بازتفسیر آن به‌عنوان یک منبع به‌جای مانع، اصل «Utilisation» یا استفاده از هرآنچه مراجع در اختیار دارد-از عادت‌ها گرفته تا زبان و علایق شخصی‌اش-و همچنین نقش ارتباط چندسطحی در جلسه‌ی درمان؛ جایی که استعاره، لحن و تصویرسازی به‌اندازه‌ی معنای مستقیم کلمات اهمیت پیدا می‌کنند. لسلی همچنین بخشی از کتاب را به جایگاه تخیل و بازیگوشی در فرایند تغییر اختصاص می‌دهد و نشان می‌دهد که جدیت بیش‌ازحد در جلسه‌ی درمانی می‌تواند مانع از دسترسی به همان ظرفیت‌های خلاقی شود که خود اریکسون بارها از آن‌ها بهره برده بود. این نگا، نه صرفا یک مجموعه تکنیک، بلکه تغییری در موضع فکری درمانگر نسبت به مراجع را هدف قرار می‌دهد.
آنچه «توان در برابر آسیب» را از بسیاری از متون آموزشی روان‌درمانی متمایز می‌کند، پرهیز آن از زبان فنی و پیچیده‌ی رایج در ادبیات اریکسونی است. لسلی می‌کوشد اصولی را که گاهی در متون تخصصی مبهم یا دست‌نیافتنی جلوه می‌کنند، به زبانی روشن و قابل استفاده در کار روزمره‌ی بالینی ترجمه کند. برای کسی که در حوزه‌ی درمان کوتاه‌مدت، درمان راه‌حل‌محور یا رویکردهای مبتنی بر نقاط قوت فعالیت می‌کند، این کتاب می‌تواند نقطه‌ی ورود مناسبی به فلسفه‌ی کاری اریکسون باشد؛ فلسفه‌ای که به‌جای پرسیدن «چرا این فرد نمی‌تواند تغییر کند؟»، می‌پرسد «این فرد در کجا و چگونه، ولو برای لحظه‌ای کوتاه، توانسته متفاوت عمل کند؟» با همین چرخش ساده در پرسش «توان در برابر آسیب» نشان می‌دهد که مسیر درمان لزوما از دل تحلیل آسیب نمی‌گذرد؛ گاهی از دل همان چیزی می‌گذرد که پیش‌تر به چشم نقص دیده می‌شد.