کتاب فلسفه رنسانس

کتاب «فلسفه در عصر رنسانس» جلد سوم از مجموعه‌ی تاریخ فلسفه‌ی غرب دانشگاه آکسفورد است که زیر نظر برایان پ. کوپنهاور و چارلز بیو اشمیت تألیف شده است. فلسفه‌ی رنسانس در تاریخ فلسفه‌ی غرب معمولا نادیده گرفته شده است یا در مطالبی کوتاه به آن پرداخته شده است. کتاب حاضر قصد دارد تا این جای خالی را در مطالعات تاریخی فلسفه پر کند. در واقع، در حالی که هنر و علم رنسانس بسیار کاویده شده، فلسفه‌ی این دوره اغلب به حاشیه رانده شده است. این کتاب تلاش می‌کند تا نشان دهد که در فاصله‌ی میان قرون وسطی و دکارت، سنت‌های فلسفی پویا و گوناگونی وجود داشته که شایسته‌ی بررسی جدی هستند. در همین راستا، کتاب نخست به بافت تاریخی فلسفه‌ی رنسانی می‌پردازد، شامل مروری بر شرایط نهادی، اجتماعی و فرهنگی، نظیر ظهور دانشگاه‌ها و جنبش اومانیسم که زمینه‌ساز تحولات فلسفی بزرگی بودند. در ادامه کتاب دو جریان کلی ارسطوگرایی و افلاطون‌گرایی را در این دوره مورد بحث قرار داده است. برخلاف تصور رایج مبنی بر کنار رفتن ارسطو در رنسانس، نویسندگان نشان می‌دهند که ارسطوگرایی نه تنها ادامه یافت، بلکه در قالب مکاتب گوناگون (ارسطوگرایی پادوآیی، ارسطوگرایی رومی و...) به حیات خود ادامه داد. در مقابل، احیای افلاطون در سده‌ی پانزدهم، عمدتا در فلورانس و به همت مارسیلیو فیچینو (ترجمه‌ی آثار افلاطون به لاتین) و پیکو دلا میراندولا (تلاش برای تلفیق افلاطون، ارسطو، کابالا و منابع عربی) شکل گرفت. نویسندگان به نقاط قوت و ضعف این جنبش اشاره می‌کنند و نشان می‌دهند که تأثیر آن گاه بیش از حد برآورد شده است. همچنین طبق پژوهش‌های تاریخی، متون یونانی-رومی، شامل مکاتب رواقیان، اپیکوریان و شک‌گرایان به طور جدی‌تری در این دوره مورد توجه قرار گرفته‌اند. نویسندگان نقش لورنزو والا در نقد منطق ارسطویی از منظر بلاغت، و نیز ظهور شک‌گرایی نوین در آثار اراسموس و مونتنی را بررسی می‌کنند. در ادامه کتاب به اندیشمندانی می‌پردازد که به طور رادیکال با چارچوب‌های سنتی ارسطویی و افلاطونی در هم شکستند. مهم‌ترین چهره‌ی این جریان، جوردانو برونو است با کیهان‌شناسی نامحدود و فلسفه‌ی پرشور خود؛ هرچند برونو بیشتر یک مبلغ فلسفه‌ای التقاطی است تا یک فیلسوف سیستماتیک. در مجموع، مزیت عمده‌ی کتاب حاضر، اتکا به منابع دست اول به‌روز و پرهیز از روایت‌های بزرگ و کلیشه‌ای (مانند تقابل ساده‌انگارانه‌ی «اومانیسم در برابر فلسفه‌ی مدرسی») است. اثر حاضر، برای علاقه‌مندان به تاریخ فلسفه‌ی رنسانس مفید خواهد بود و برای دانشجویان و پژوهشگران نقش مقدمه‌ای روان برای مطالعات عمیق‌تر را خواهد داشت.