کتاب سرمه کشیدن یا کور کردن

کتاب «سرمه کشیدن یا کور کردن» نوشته‌ی عباس عبدی، تحلیلگر نام‌آشنا و پژوهشگر حوزه‌ی جامعه‌شناسی، اثری استراتژیک در نقد لایه‌های حقوقی و اجتماعی ایران معاصر به شمار می‌رود و به بررسی عمیق شکاف‌های موجود در نظام قانون‌گذاری و اجرایی کشور می‌پردازد. نویسنده با بهره‌گیری از استعاره‌ای گویا در عنوان کتاب، دو رویکرد متضاد را در مواجهه با مسائل کلان ترسیم می‌کند: رویکردی که با هدف اصلاح و روشنگری (سرمه کشیدن) وارد عمل می‌شود و رویکردی که به دلیل صلبیت یا نبود درک صحیح از نیازهای زمانه، منجر به انسداد و تضییع حقوق (کور کردن) می‌گردد. عبدی در این اثر بیش از آنکه به دنبال بازگویی تئوری‌های انتزاعی باشد، با نگاهی آسیب‌شناسانه به سراغ پیوند میان حقوق و واقعیت‌های عینی زندگی مردم رفته است تا نشان دهد چگونه قوانین می‌توانند به جای حل بحران، خود به بازتولید چالش‌های جدید منجر شوند.
درونمایه‌ی اصلی این کتاب بر محور «جامعه‌شناسی حقوق» استوار است و به این پرسش بنیادین پاسخ می‌دهد که چرا قوانین در مواجهه با دنیای مدرن، گاه قدرت انطباق‌پذیری خود را از دست می‌دهند. عباس عبدی با بررسی ریشه‌های تاریخی و فلسفی قانون‌گذاری، به نقد عدم توازن میان عرف جامعه و متون قانونی می‌پردازد. او معتقد است که نادیده گرفتن نقش «زمان و مکان» در اجتهاد حقوقی و همچنین غلبه‌ی نگاه‌های ایدئولوژیک بر نیازهای مستحدثه، باعث شده است تا نظام حقوقی در بسیاری از موارد کارکرد اصلاحی خود را از دست بدهد. نویسنده در یادداشت‌های خود به موضوعات متنوعی از جمله حقوق شهروندی، فساد ساختاری، خودسانسوری و تأثیر قدرت بر عدالت کیفری اشاره می‌کند. او با صراحتی واقع‌بینانه تبیین می‌کند که اگر قوانین همگام با تحولات اجتماعی رشد نکنند، به جای هدایت جامعه به سوی نظم، به ابزاری برای نادیده گرفتن حقایق و سرکوب آگاهی مبدل می‌شوند.
کتاب «سرمه کشیدن یا کور کردن» فراتر از یک اثر ادبی محض، به مثابه‌ی یک سند مطالعاتی برای درک بحران‌های مدیریتی ایران عمل می‌کند. عبدی با دقت بالایی نشان می‌دهد که نیت‌های خیرخواهانه در غیاب تخصص و شناخت زیرساخت‌ها، غالبا نتایجی معکوس و مخرب به بار می‌آورند. تمرکز نویسنده بر جزئیات رفتاری در نهادهای اجرایی و بروکراسی اداری، تصویری دقیق از «توسعه‌ی نامتوازن» را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد. عباس عبدی با این نوشته‌ها هشدار می‌دهد که مرز میان بهبود وضعیت جامعه و تخریب بنیان‌های آن، به باریکی همان خط سرمه‌ای است که اگر بدون دانش و درک مقتضیات عصر جدید کشیده شود، بینایی و درک حقیقت را از پیکره‌ی جامعه می‌ستاند.