کتاب علم ناممکن

کتاب «علم ناممکن: تحلیلی از جامعه‌شناسی آمریکایی» اثری ژرف و ساختارگرایانه از جاناتان اچ. ترنر و استیون پی. ترنر است که به کالبدشکافی چالش‌های بنیادی این رشته در ایالات متحده می‌پردازد. نویسندگان در این پژوهش با اتخاذ رویکردی تبارشناسانه، به واکاوی این پرسش می‌پردازند که چرا جامعه‌شناسی برخلاف علومی نظیر فیزیک یا زیست‌شناسی، در دستیابی به یک هسته علمی واحد و پارادایم منسجم ناکام مانده است. طبق استدلال‌های ارائه شده در این متن، ریشه اصلی این ناکامی در تضادهای درونی نهفته است که از بدو تاسیس این رشته در ساختار دانشگاهی آمریکا وجود داشته است. از یک سو، گرایش شدیدی به اصلاح‌گری اجتماعی و کنشگری سیاسی برای رفع معضلاتی چون فقر و نژادپرستی دیده می‌شود و از سوی دیگر، تلاشی مداوم برای کسب اعتبار علمی از طریق به‌کارگیری متدولوژی‌های آماری و کمی در جریان است. این دوگانگی موجب شده تا جامعه‌شناسی همواره میان مرزهای ایدئولوژی و علم در نوسان باشد و نتواند به عنوان یک دانش تجربی محض تثبیت شود.
در بخش دیگری از این تحلیل، نویسندگان به بررسی نقش تعیین‌کننده ساختارهای نهادی و بازار کار بر محتوای علمی جامعه‌شناسی می‌پردازند. ترنرها معتقدند که وابستگی شدید به بودجه‌های دولتی و اولویت‌های نهادهای اصلاح‌طلب، این رشته را از تولید نظریه‌های جهان‌شمول بازداشته و آن را به ابزاری برای تولید داده‌های پراکنده و مقطعی تبدیل کرده است. این روند به پدیده تکه‌تکه شدن (Fragmentation) دامن زده است؛ به گونه‌ای که امروزه جامعه‌شناسی به جای یک پیکره واحد، مجموعه‌ای از زیرشاخه‌های مستقل و بی‌ارتباط با یکدیگر است که هر کدام زبان و روش‌شناسی خاص خود را دارند. این پراکندگی نهادی و نظری، از دیدگاه نویسندگان، مانع اصلی بر سر راه شکل‌گیری یک علم واقعی است، زیرا فقدان یک مرکزیت فکری مانع از انباشت دانش و پیشرفت نظام‌مند نظری می‌گردد.
نفوذ ارزش‌های فردی و جهت‌گیری‌های سیاسی اساتید و پژوهشگران در فرایند نظریه‌پردازی، از دیگر محورهای کلیدی است که در این کتاب مورد نقد قرار می‌گیرد. نویسندگان استدلال می‌کنند که در فضای آکادمیک آمریکا، اغلب منطق علمی تحت‌الشعاع گرایش‌های جناحی و ارزش‌های زمانه قرار گرفته است، به طوری که نظریه‌های مطرح شده بیش از آنکه بازنمای واقعیت‌های عینی جامعه باشند، محصول پیش‌فرض‌های سیاسی تولیدکنندگان آن‌ها هستند. کتاب «علم ناممکن» با صراحت اعلام می‌کند که شناخت جامعه فی‌نفسه امری محال نیست، اما تحت شرایط فعلی ساختار دانشگاهی و فشارهای مالی و سیاسی در آمریکا، ظهور یک «علم جامعه‌شناختی ناب» عملا به امری ناممکن بدل شده است.