کتاب لودویگ ویتگنشتاین

کتاب «لودویگ ویتگنشتاین» نوشته‌ی ویلیام دانالد هادسون و به ترجمه‌ی مصطفی ملکیان، با حجمی مختصر، به بررسی تأثیرات الهیات مسیحی در فلسفه‌ی ویتگنشتاین می‌پردازد. نویسنده‌ی کتاب، هادسون، خود یکی از مهم‌ترین فلاسفه‌ی دیندر قرن بیستم است. او در این کتاب در پی پاسخ به این پرسش است که فلسفه‌ی ویتگنشتاین واقعا چه ارتباطی با باورهای دینی وی داشته و اصلا چگونه می‌توان از منظر فلسفه‌ی وی به مفاهیم و زبان دینی نگریست. هادسون برای دستیابی به این هدف، ساختاری منظم را در نوشتن کتاب دنبال نموده است که مبتنی بر تفکیک دو دوره‌ی اصلی تفکر ویتگنشتاین است. او نخست به سراغ ویتگنشتاین متقدم رفته و نظریه‌ی تصویری زبان را که در کتاب «رساله منطقی-فلسفی» ارائه شده، با زبانی روشن و قابل فهم توضیح می‌دهد. بر اساس این دیدگاه، زبان تنها زمانی معنادار است که بتواند واقعیت‌های جهان را تصویر کند و گزاره‌هایی که از این قاعده تبعیت نکنند، فاقد معنا تلقی می‌شوند. پیامد این نظریه برای باور دینی آن است که امور متافیزیکی و دینی، به دلیل آنکه قابل تصویر کردن در قالب واقعیت‌های تجربی نیستند، در زمره‌ی امور ناگفتنی قرار می‌گیرند و باید درباره آن‌ها سکوت کرد. واضحا این برداشت از دوره‌ی متقدم، الهیات را با محدودیت شدیدی مواجه می‌کند و جایگاه زبان دینی را متزلزل می‌سازد. با این حال، در ادامه، هادسون به بررسی آرای متأخر ویتگنشتاین در کتاب «پژوهش‌های فلسفی» می‌پردازد، کتابی که ویتگنشتاین دیدگاه‌های پیشین خود را نقادی کرده و نظریه‌ی جدیدی درباره‌ی زبان ارائه می‌دهد. بر اساس این دیدگاه نو، زبان به مثابه‌ی مجموعه‌ای از بازی‌های زبانی در نظر گرفته می‌شود که هر کدام در بستر ساختار خاص خود، معنا یافته و نتیجتا قواعد درونی خود را دارند. از این منظر، زبان دین نیز یک بازی زبانی مستقل با منطق و قواعد مختص به خود است و برای فهم باورهای دینی، باید به کاربرد آن‌ها در زندگی مومنان توجه کرد، نه اینکه آن‌ها را با معیارهای بیرونی مانند معیارهای علوم تجربی مورد ارزیابی قرار داد. این دیدگاه، بر خلاف دوره‌ی اول، زبان دین را از داوری بر اساس معیارهای علمی می‌رهاند و آن را در بستر اجتماعی و عملی خود معنادار می‌کند. در مجموع، کتاب حاضر، با وجود حجم کم خود، تصویری روشن از سیر تحول فلسفه‌ی ویتگنشتاین و نسبت آن با الهیات به دست می‌دهد و به ویژه شرح نویسنده از دوره‌ی متقدم ویتگنشتاین، بسیار روان و منظم است، به گونه‌ای که خواننده را با مفاهیم اصلی این دوره به خوبی آشنا می‌کند.