کتاب ژئوپلیتیک نوین گاز طبیعی

جهان معاصر بر پایه جریان بی‌وقفه انرژی می‌چرخد، اما جایگاه منابع گوناگون همواره یکسان نبوده است. سال‌ها نفت، بر سرنوشت ملت‌ها و جابه‌جایی قدرت حکمرانی می‌کرد و گاز طبیعی تنها محصولی جانبی و منطقه‌ای در سایه مخازن نفت شناخته می‌شد. با این حال، تحولات پیش‌رو در عرصه فناوری، تغییرات اقلیمی و نیاز روزافزون به سوخت‌های پاک‌تر، این هیدروکربن نادیده‌گرفته‌شده را به مدار اصلی شطرنج قدرت بازگرداند. کتاب «ژئوپلیتیک نوین گاز طبیعی» به قلم آگنیا گریگس، روایتی است از اینکه چگونه گاز طبیعی از یک مبادله محدود منطقه‌ای به محور اصلی موازنه جهانی تبدیل شد. هسته مرکزی موضوع بر دگرگونی بنیادین در بازارهای انرژی استوار است. در گذشته، تجارت گاز به خطوط لوله‌ی پرهزینه وابسته بود، امری که به صادرکنندگان اجازه می‌داد از انحصار خود به عنوان ابزار فشار سیاسی بر کشورهای خریدار و مسیرهای ترانزیت استفاده کنند. اما وقوع «انقلاب شیل» در ایالات متحده و جهش چشمگیر در صنعت گاز طبیعی مایع‌شده (ال‌ان‌جی)، این معادلات سنتی را متزلزل کرد. انعطاف‌پذیری حمل‌ونقل دریایی ال‌ان‌جی سبب شد مرزهای جغرافیایی کمرنگ شوند و بازارهای پراکنده منطقه‌ای به سوی یک بازار جهانی یکپارچه و رقابتی حرکت کنند. نویسنده جغرافیای انرژی جهان را با دقت تفکیک می‌کند و بازیگران کلیدی را در سه ضلع عرضه، تقاضا و ترانزیت مورد بررسی قرار می‌دهد. در یک سو، رفتار صادراتی روسیه و شرکت گازپروم تحلیل می‌شود که سال‌ها از ابزار انرژی جهت تثبیت نفوذ خود بهره برده‌اند. در سوی دیگر، قاره اروپا تصویر می‌شود که کوشیده است با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات، از میزان وابستگی آسیب‌زای خود به گاز مسکو بکاهد. کتاب همچنین به نقش کانون‌های نوظهوری مانند قفقاز و آسیای مرکزی می‌پردازد؛ مناطقی که با احداث خطوط لوله جدید به مقصد چین، خود را از انحصار تاریخی شبکه ترانزیت روسیه رهانیده‌اند. هم‌زمان، قدرت‌گیری غول‌های آسیایی مانند چین، ژاپن و هند به عنوان بزرگ‌ترین متقاضیان ال‌ان‌جی، ساختار قیمت‌گذاری و جریان انرژی در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار داده است. این اثر برای تمامی پژوهشگران علوم سیاسی، فعالان حوزه انرژی و علاقه‌مندان به روابط بین‌الملل و هر خواننده‌ای که علاقه‌مند به درک مناسبات پنهان قدرت، آینده امنیت انرژی و علل کشمکش‌های منطقه‌ای باشد، خواندنی خواهد بود.