کتاب خسرو وشیرین

«خسرو و شیرین» اثر نظامی گنجوی با تصحیح و شرح وحید دستگردی، دومین منظومه از خمسه نظامی داستان عشق خسرو پرویز، فرزند هرمز، بیست و سومین پادشاه ساسانی با دختری به نام شیرین است. شیرین شاهزاده‌ای ارمنی است که بعدها ملکه‌ی ارمنستان می‌شود. این داستان عاشقانه را به غیر از نظامی، فردوسی و شاعران دیگر هم آورده‌اند و نسخه‌های مختلفی از آن موجود است. برخی معتقدند که این داستان ریشه در فولکلور دارد.
خسرو از دهان نقاش دربار که شاپور نام دارد، تعریف شیرین و اسب او شبدیز را می‌شنود و هنوز شیرین را ندیده، دلباخته‌ی او می‌شود. خسرو، شاپور را به ارمنستان می‌فرستد تا پیام دلدادگی خسرو را به شیرین برساند. شاپور در ارمنستان، چهره‌ی خسرو را می‌کشد و بر سر راه شیرین قرار می‌دهد، شیرین با دیدن نگاره‌ی خسرو، دلباخته‌ی او می‌شود. شاپور خودش را در نقش مغان درآورده و نزد شیرین می‌رود و داستان دلدادگی خسرو را بیان می‌کند و انگشتر خسرو را به شیرین می‌دهد و به او می‌گوید که فردا به عزم شکار، بر شبدیز نشین، اما به تیسپون برو. روز بعد شیرین با کنیزان عزم شکار می‌کند، اما بی‌خبر از آن‌ها سوار شبدیز شده و به تیسپون می‌تازد. شیرین به چشمه‌ای می‌رسد، رخت‌هایش را از تن درآورده و مشغول شنا و آب‌تنی می‌شود. در آن سو خسرو پرویز در تیسپون به نام خود سکه می‌زند که موجب خشم پدر می‌شود و به ناچار مجبور به ترک تیسپون می‌شود و به همان چشمه‌ای می‌رسد که شیرین در آن مشغول آب‌تنی است و...
اکثر قصه‌های عاشقانه ایرانی پایانی غم‌انگیز دارند. یا عاشق و معشوق به هم نمی‌رسند و یا بعد از سختی‌ها و مشکلات طاقت‌فرسا به هم می‌رسند. اما در داستان خسرو و شیرین برخلاف اکثر داستان‌های عاشقانه‌ی کلاسیک ایرانی، شادی در کنار غم و شیرینی در کنار تلخی قرار گرفته است. داستانی پر از انتظار که هم وصال و جدایی و تلخی دارد و هم پایان خوش. نظامی گنجوی در این داستان شکوه باستانی ایران و ارزش والای زن و ازدواج در ایران باستان و نقش و اهمیت پیشوایان دینی، حکیمان و هنرمندان را بیان می‌کند. در این داستان، اصالت‌های اخلاقی و انسانی ایران باستان و نقش والای فکر و کرامت‌های انسانی در آن زمان نشان داده شده‌است. در داستان «خسرو و شیرین» چهار نوع عشق وجود دارد. عشق پاک و خالص فرهاد به شیرین، عشق هوس‌آلود خسرو به شیرین، عشق خردمندانه‌ی شیرین نسبت به خسرو، و عشق خائنانه، هوس‌ناک و سلطه‌گرانه‌ی شیرویه به شیرین. شیرین ضمن داشتن عشقی شدیدی و سوزناک به خسرو، در برابر تمایلات و خواسته‌های هوس‌انگیز خسرو از خود استقامت نشان می‌دهد و گوهر خویش را حفظ می‌کند.
«خسرو وشیرین» داستانی عاشقانه و جذاب است که مخاطبان علاقمند به داستان‌های کلاسیک فارسی از آن لذت می‌برند.