کتاب زنی از نیویورک

«زنی از نیویورک» جلد سوم از مجموعهٔ «۲۰ نویسنده، ۶۰ داستان» با ترجمهٔ اسدالله امرایی است؛ مجموعه‌ای که در این جلد آثاری از توبیاس وولف، ها جین، گریس پیلی و لوری‌لین دراموند را کنار یکدیگر قرار می‌دهد و نشر گویا آن را منتشر کرده است. اهمیت چنین کتابی بیش از آنکه در وحدت موضوعی داستان‌ها باشد، در امکان مقایسهٔ چهار شیوهٔ متفاوت داستان کوتاه است. فاصلهٔ میان جهان داستانی این نویسندگان به خواننده اجازه می‌دهد ببیند فرم کوتاه چگونه می‌تواند از یک موقعیت روزمره، یک تعارض اخلاقی، فشار یک جامعه یا چند جملهٔ گفت‌وگو، جهانی کامل بسازد. عنوان کتاب از داستان «زنی از نیویورک» نوشتهٔ ها جین گرفته شده است؛ داستانی که در مجموعهٔ انگلیسی The Bridegroom نیز منتشر شده بود. شخصیت مرکزی زنی چینی است که پس از چند سال اقامت در آمریکا به شهر خود بازمی‌گردد و خیلی زود درمی‌یابد که بازگشت الزاما به معنای بازیافتن جایگاه پیشین نیست. جامعه از خلال شایعه و داوری جمعی دربارهٔ گذشتهٔ او داستانی می‌سازد و همین نگاه عمومی به یکی از نیروهای اصلی روایت بدل می‌شود. ها جین در این داستان، چنان‌که در بخش مهمی از آثارش، تغییرات چین پس از انقلاب فرهنگی و مواجههٔ جامعه با غرب را از سطح نظری به زندگی روزمره می‌آورد: تغییر سیاسی زمانی ملموس می‌شود که بر خانواده، اعتبار اجتماعی و تصور آدم‌ها از یکدیگر اثر بگذارد. در کنار او، توبیاس وولف نمایندهٔ نوعی داستان کوتاه فشرده و اخلاقا ناآرام است. شخصیت‌های او معمولا در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرند که فاصلهٔ میان تصویری که از خود دارند و کاری که واقعا انجام می‌دهند آشکار می‌شود. وولف توضیح اضافه نمی‌دهد و اغلب لحظه‌ای کوچک را چنان تنظیم می‌کند که لایه‌ای پنهان از شخصیت ناگهان دیده شود. حضور او در چنین مجموعه‌ای یادآور این نکته است که داستان کوتاه لزوما به حادثه‌ای بزرگ نیاز ندارد؛ گاهی تغییر زاویهٔ نگاه به یک رفتار معمولی برای ساختن بحران کافی است. داستان‌های گریس پیلی از مسیر دیگری حرکت می‌کنند. شهر، گفت‌وگو، خانواده، زنان و کشمکش میان زندگی خصوصی و جهان اجتماعی در آثار او جایگاهی محوری دارند. پیلی به‌خصوص در استفاده از صدای محاوره‌ای و ریتم گفت‌وگو مهارت دارد؛ شخصیت‌ها هنگام حرف‌زدن خود را آشکار می‌کنند، حتی زمانی که ظاهرا دربارهٔ چیز دیگری سخن می‌گویند. همین تفاوت میان زبان او و ایجاز کنترل‌شدهٔ وولف، یا فضای اجتماعی داستان‌های ها جین، یکی از امتیازهای اصلی این جلد است. «زنی از نیویورک» بنابراین بیش از یک مجموعهٔ داستان پراکنده، نمونه‌ای کوچک برای آشنایی با چند امکان داستان کوتاه معاصر است. بااین‌حال شکل آنتولوژی محدودیت روشنی هم دارد: چند داستان نمی‌توانند پیچیدگی کامل کارنامهٔ هیچ‌یک از این نویسندگان را نمایندگی کنند و انتخاب عنوان یکی از داستان‌های ها جین ممکن است در نگاه نخست وحدتی موضوعی به کتاب نسبت دهد که الزاما وجود ندارد. بهتر است کتاب را نه همچون مجموعه‌ای با یک مضمون واحد، بلکه به‌صورت چهار پنجره به چهار شیوهٔ روایت خواند. در چنین کنارهم‌گذاری‌ای، تفاوت‌ها از شباهت‌ها مهم‌تر می‌شوند. یک داستان با سکوت کار می‌کند، دیگری با گفت‌وگو، یکی از فشار جامعه آغاز می‌کند و دیگری از لغزش کوچک یک فرد. شاید جذابیت اصلی «زنی از نیویورک» نیز همین باشد: نشان می‌دهد داستان کوتاه، درست به دلیل فضای اندکش، مجبور نیست جهان را کوچک کند؛ فقط باید نقطه‌ای را پیدا کند که جهان از همان‌جا خودش را آشکار می‌کند.