کتاب روایت از منظر زبان شناسی انتقادی

کتاب «روایت؛ از منظر زبان‌شناسی انتقادی‌» نوشته‌ی مایکل تولان، استاد زبان‌شناسی دانشگاه بیرمنگام، اثری دانشگاهی و مرجع در حوزه‌ی روایت‌شناسی و تحلیل گفتمان است که روایت را نه صرفا به‌عنوان قالبی ادبی، بلکه به‌مثابه پدیده‌ای زبانی، اجتماعی و ایدئولوژیک بررسی می‌کند و نشان می‌دهد مطالعه‌ی دقیق زبان چگونه می‌تواند لایه‌های پنهان معنا، قدرت و جهت‌گیری را در روایت‌ها آشکار کند.
محور اصلی کتاب بر پیوند میان روایت‌شناسی و زبان‌شناسی انتقادی استوار است. نویسنده با بهره‌گیری از ابزارهای تحلیل گفتمان، جامعه‌زبان‌شناسی و رویکردهای زبان‌محور، ساختارهای بنیادین روایت را بررسی می‌کند. موضوعاتی مانند توالی رویدادها، رابطه‌ی علّی میان رخدادها، تعلیق روایی، زمان‌مندی داستان و شیوه‌های کانونی‌سازی در این چارچوب تحلیل می‌شوند. تولان تأکید دارد روایت حاصل انتخاب‌های زبانی مشخص است و این انتخاب‌ها بر نحوه‌ی درک مخاطب از داستان، شخصیت‌ها و کنش‌ها تأثیر مستقیم می‌گذارند. در این رویکرد زبان به‌عنوان ابزار سازمان‌دهی تجربه و بازنمایی واقعیت اجتماعی مطرح می‌شود.
یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی این اثر، نگاه انتقادی به روایت به‌عنوان کنشی اجتماعی و سیاسی است. تولان نشان می‌دهد روایت‌ها همواره خنثی نیستند و اغلب حامل ارزش‌ها، هنجارها و ایدئولوژی‌های مسلط‌اند. نحوه‌ی بازنمایی جنسیت، قدرت، طبقه و روابط اجتماعی در روایت‌ها از طریق انتخاب واژگان، ساختار جمله و شیوه‌ی نقل گفتار بررسی می‌شود. کتاب «روایت» به روایت‌های ادبی، روایت‌های کودکان، متون خبری، گفتار روزمره و حتی روایت در سینما می‌پردازد تا نشان دهد سازوکارهای زبانی روایت در حوزه‌های مختلف چگونه عمل می‌کنند.