کتاب عوامل روانی -عصبی -هورمونی ورزش و فعالیت ورزشی

کتاب «عوامل روانی-عصبی-هورمونی ورزش و فعالیت ورزشی» که با ویراستاری فلیکس ارلن‌اشپیل و کاتارینا اشترالر منتشر شده، یکی از منابع تخصصی حوزه‌ی روان‌شناسی ورزش است که به رابطه‌ی میان مغز، هورمون‌ها و رفتار انسان در بستر فعالیت بدنی می‌پردازد. عنوان این اثر به حوزه‌ای اشاره دارد که در زبان علمی «روان‌عصب‌درون‌ریزشناسی ورزش» نامیده می‌شود؛ حوزه‌ای که می‌کوشد نشان دهد چگونه وضعیت روانی و رفتاری ورزشکار با فعالیت دستگاه عصبی و سیستم هورمونی بدن گره خورده است.
محور اصلی کتاب بررسی ارتباط دوسویه بین هورمون‌ها و رفتار در زمینه‌ی ورزش و رقابت بوده و نویسندگان مبانی نظری این حوزه را توضیح می‌دهند و چارچوبی می‌سازند که در آن رفتار، فرایندهای روانی و واکنش‌های فیزیولوژیک بدن در کنار هم دیده می‌شوند. سپس بحث به سراغ شاخص‌های زیستی مشخصی می‌رود که در پژوهش‌های ورزشی اهمیت زیادی دارند؛ از جمله کورتیزول، تستوسترون، کاتکول‌آمین‌ها و آلفاآمیلاز بزاقی. برای هر یک از این شاخص‌ها، هم سازوکار فیزیولوژیک آن‌ها توضیح داده می‌شود و هم این‌که چگونه می‌توانند با حالت‌های روانی مانند استرس، اضطراب یا انگیزه در ارتباط باشند. این بخش از کتاب بیشتر جنبه‌ی مرجع دارد و برای کسی که قصد انجام پژوهش در این زمینه را دارد، نقطه‌ی شروع مناسبی محسوب می‌شود.
بخش دیگری از کتاب به موقعیت‌های خاص ورزشی اختصاص دارد که واکنش‌های روانی و فیزیولوژیک قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند. رقابت ورزشی یکی از این موقعیت‌هاست؛ کتاب بررسی می‌کند که بدن ورزشکار در برابر فشار ناشی از رقابت چه واکنشی نشان می‌دهد و این واکنش‌ها چگونه با ابزارهای هورمونی و فیزیولوژیک قابل اندازه‌گیری‌اند. نکته‌ی جالب‌تر این‌که کتاب حاضر فقط به ورزشکار محدود نمی‌شود؛ بخشی از آن به واکنش‌های فیزیولوژیک تماشاگران در جریان مسابقات ورزشی هم پرداخته و نشان می‌دهد که حتی تماشای یک رویداد رقابتی می‌تواند تغییرات قابل‌سنجشی در بدن ایجاد کند. در ادامه موضوع فرسودگی ورزشی و سندرم بیش‌تمرینی مطرح می‌شود؛ یعنی وضعیتی که در آن فشار مداوم تمرین، به‌جای بهبود عملکرد، تعادل روانی و هورمونی ورزشکار را برهم می‌زند و باعث افت کارایی او می‌شود.
در مجموع کتاب «عوامل روانی-عصبی-هورمونی ورزش و فعالیت ورزشی» در سه بخش اصلی سازمان‌دهی شده است: بخش نخست به مبانی روان‌عصب‌درون‌ریزشناسی ورزش می‌پردازد، بخش دوم به معرفی شاخص‌های زیستی و هورمونی اختصاص دارد و بخش سوم روندهای پژوهشی جاری در این حوزه را دنبال می‌کند؛ از جمله پاسخ‌های هورمونی به رقابت، واکنش به استرس، واکنش فیزیولوژیک تماشاگران و سندرم بیش‌تمرینی. این چینش باعث می‌شود خواننده از یک مبنای نظری شروع کند و به‌تدریج به مباحث کاربردی‌تر و پژوهش‌محورتر برسد.