کتاب آزمون قدرت (جلدسوم)

«آزمون قدرت: جلد سوم منظومه‌ نظری‌ آیین‌ قدرت» تلاشی روشمند و نظریه‌پردازانه به قلم مهدی مطهرنیاست که در پیوند با جلد پیشین، به ریشه‌یابی بن، بنیاد و خاستگاه قوام‌یافتگی قدرت در درون نهادها و ساختارهای سیاسی می‌پردازد. این اثر سومین ایستگاه از سه‌گانه فکری مطهرنیاست؛ منظومه‌ای که از تبیین مناسک و رفتارها در آیین آغاز می‌شود، در آرخه به پی‌ریزی اصول بنیادین و بازتولید ساختاری می‌رسد و سرانجام افق‌های خود را در آزمون عینی قدرت در بوته بحران‌ها جست‌وجو می‌کند. مولف با آگاهی از گسست‌های نظری معاصر، قدرت را از حصار ابزارهای سرکوب، زور عریان و سلطه فیزیکی رها کرده و نشان می‌دهد در تندباد دگرگونی‌های قرن بیست‌ویکم، ماهیت نفوذ و حاکمیت در شبکه‌های پیچیده دانایی، کلان‌داده‌ها، ارتباطات رسانه‌ای، فناوری و نظام‌های معنایی بازتعریف شده است.
کتاب با بررسی سیر تحول فلسفی، مفهوم آزمون و سنجش مداوم پایداری را از اندیشه‌های سقراط، ارسطو و ماکیاولی تا تفکرات راهبردی شرق و غرب پی می‌گیرد و تفکیکی دقیق میان سه ساحت قدرت آیینی، آرخه‌ای و آزمونی قائل می‌شود. در این چارچوب مفهومی، شکنندگی ساختارها در لحظات بحرانی بر مدار سه آزمون سرنوشت‌ساز سنجیده می‌شود: آزمون مشروعیت که زوال یا دوام منابع سنتی، کاریزماتیک و قانونی‌-عقلانی را آشکار می‌کند؛ آزمون کارآمدی نهادی که در آن حوزه‌های اقتصاد، رفاه عمومی و برقراری عدالت، سنگ محکی برای سنجش کارکرد واقعی نظم مستقر به شمار می‌آیند؛ و در نهایت، آزمون هژمونی در روابط بین‌الملل که با وام‌گیری از دیدگاه‌های متفکرانی چون آنتونیو گرامشی، رابرت کاکس و امانوئل والرشتاین، رقابت‌ها و جابه‌جایی کانون‌های برتری را در دوران گذار تحلیل می‌کند. مطهرنیا این الگوهای سه‌گانه را به بوته تحلیل تاریخی می‌برد و روند فراز و فرود امپراتوری‌های کهن نظیر ایران، روم و چین باستان را تا شکل‌گیری دولت‌-ملت‌ها، تجارب جنگ‌های جهانی و تنش‌های دوره جنگ سرد بازخوانی می‌کند. بررسی رویدادها نشان می‌دهد بقا یا فروپاشی هر ساختاری در گرو تاب‌آوری آن در برابر آزمون‌های کارآمدی و هماهنگی با روح زمانه بوده است. کتاب در پیوند با تحولات جهان امروز، تعارض‌های برخاسته از جهانی‌سازی، احیای ملی‌گرایی‌های نوین، چالش‌های اقلیمی و جریان‌های مهاجرت را معرفی کرده و کشمکش قدرت در هزاره سوم را در تقابل منافع قطب‌هایی چون ایالات متحده، چین، روسیه و منطقه خاورمیانه به تصویر می‌کشد.
بخش پایانی اثر با رویکرد آینده‌پژوهی، چهار سناریوی محتمل برای سرنوشت حاکمیت در جهان فرامدرن و عصر هوش مصنوعی ترسیم می‌کند: سقوط قدرت‌های بزرگ، بازتولید هژمونی کلاسیک، شکل‌گیری چندقطبی شکننده و همگرایی فناورانه در قالب نظمی نوین میان انسان و ماشین. نویسنده در نهایت، کتاب را پاسخی به این پرسش حیاتی انسان معاصر قرار می‌دهد که آیا می‌توان در کوران منازعات پیچیده، قدرت را در مدار خرد، اخلاق و آینده‌نگری مهار کرد؛ پژوهشی که بستری ژرف برای فهم جایگاه ایران و نظم نوظهور بین‌المللی پیش روی اهل نظر می‌گذارد.