کتاب چگونه جهان با کمبود همه چیز مواجه شد

کتاب «چگونه جهان با کمبود همه چیز مواجه شد» نوشته‌ی پیتر اس. گودمن که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، روایتی ژورنالیستی اما عمیقا تحلیلی از یکی از پنهان‌ترین زیرساخت‌های جهان معاصر است؛ زیرساختی که تا پیش از فروپاشی‌اش در دوران همه‌گیری، تقریبا نامرئی تلقی می‌شد: زنجیره‌ی تأمین جهانی. گودمن، با تکیه بر سال‌ها گزارش‌گری اقتصادی، این کتاب را نه صرفا به‌عنوان شرحی از بحران کووید-۱۹، بلکه به‌مثابه کالبدشکافی یک منطق اقتصادی مسلط می‌نویسد؛ منطقی که دهه‌ها با نام «کارایی» ستایش شد و ناگهان در لحظه‌ی بحران، جهان را با قفسه‌های خالی، بنادر قفل‌شده و اضطراب جمعی مواجه کرد. روایت کتاب از شوک آغاز می‌شود: زمانی که در اقتصادهای پیشرفته، ابتدایی‌ترین کالاها نایاب شدند و تصور «همیشه‌در‌دسترس‌بودن» فرو ریخت. اما گودمن خیلی زود نشان می‌دهد که این کمبودها تصادفی یا صرفا نتیجه‌ی یک ویروس نبودند؛ آن‌ها پیامد مستقیم سیستمی بودند که سال‌ها بر پایه‌ی حذف ذخیره، فشرده‌سازی زمان و انتقال ریسک به ضعیف‌ترین حلقه‌ها بنا شده بود. او مسیر حرکت یک کالا را از کارخانه‌ای در چین تا قفسه‌ای در آمریکا با دقتی روایی دنبال می‌کند و در هر گره، لایه‌ای از شکنندگی را آشکار می‌سازد: تولید متمرکز، حمل‌ونقل دریایی فوق‌انبوه، بنادر خصوصی‌سازی‌شده، کمبود راننده، و وابستگی مطلق به زمان‌بندی‌های بی‌وقفه. در قلب تحلیل گودمن، مدل «تولید درست‌به‌موقع» قرار دارد؛ مدلی که موجودی انبار را «اتلاف» می‌داند و سود را در سرعت می‌جوید. این مدل در شرایط عادی کارآمد به نظر می‌رسد، اما کتاب نشان می‌دهد که همین حذف حاشیه‌ی امن، سیستم را در برابر هر اختلالی از بیماری و جنگ تا تغییرات اقلیمی بی‌دفاع کرده است. آنچه به‌عنوان بهینه‌سازی معرفی می‌شد، در واقع نوعی شرط‌بندی دائمی علیه آینده بوده است. گودمن با زبانی روشن اما بی‌اغراق، نشان می‌دهد که چگونه تصمیم‌های مدیریتی در اتاق‌های هیئت‌مدیره، به کمبود دارو، افزایش قیمت غذا و فشار مضاعف بر زندگی روزمره‌ی مردم عادی انجامید. یکی از وجوه برجسته‌ی کتاب، تمرکز آن بر بعد انسانی زنجیره‌ی تأمین است. برخلاف روایت‌های انتزاعی اقتصاد کلان، گودمن صدای کارگران بندر، رانندگان کامیون و کارکنان انبارها را وارد متن می‌کند؛ کسانی که بار واقعی بحران را به دوش کشیدند، اما کمترین قدرت را برای تغییر شرایط داشتند. کتاب نشان می‌دهد که چگونه مقررات‌زدایی، ادغام شرکت‌ها و اولویت‌دادن به سود سهام‌داران، نه‌تنها عدالت اجتماعی بلکه خود پایداری سیستم را نیز تضعیف کرده است. در اینجا، ناکارآمدی اقتصادی و نابرابری اجتماعی دو روی یک سکه‌اند. «چگونه جهان با کمبود همه چیز مواجه شد» در نهایت فقط درباره‌ی گذشته‌ی نزدیک نیست؛ کتاب دعوتی است به بازاندیشی. گودمن به‌صراحت استدلال می‌کند که بازگشت به وضعیت پیشین نه ممکن است و نه مطلوب. او ضرورت حرکت از منطق صرف کارایی به سوی تاب‌آوری، تنوع جغرافیایی تولید، و سرمایه‌گذاری دوباره بر نیروی کار را پیش می‌کشد. این اثر، بدون شعارزدگی، نشان می‌دهد که جهانی‌شدن اگر بخواهد ادامه یابد، باید از نو طراحی شود. در مجموع، این کتاب نمونه‌ای موفق از پیوند روزنامه‌نگاری روایی با تحلیل ساختاری است؛ متنی که هم برای خواننده‌ی عمومی قابل فهم است و هم برای سیاست‌گذار و پژوهشگر اقتصادی هشداردهنده. گودمن با دقت و شفافیت نشان می‌دهد که بحران کمبودها یک «حادثه» نبود، بلکه لحظه‌ای افشاگر بود؛ لحظه‌ای که جهان را وادار کرد ببیند زیر نظم ظاهرا روان بازار، چه میزان شکنندگی و بی‌عدالتی پنهان شده است.