کتاب هگل و نقد متافیزیک

کتاب «هگل و نقد متافیزیک» نوشته‌ی بئاتریس لونگونس، اثری تخصصی در حوزه‌ی ایدئالیسم آلمانی به‌شمار می‌آید که بیش از همه به نقدهای هگل به ایدئالیسم استعلایی کانت اختصاص یافته است. کتاب حاضر، در واقع رساله‌ی دکتری لونگونس بوده است که در پاییز 1980 در دانشگاه سوربن از آن دفاع کرده است. وی در این پژوهش تمرکز خود را بر دشوارترین اثر منتشرشده‌ی هگل، یعنی «علم منطق»، معطوف ساخته است. خود هگل این کتاب را عالی‌ترین دستاورد فلسفی خویش و پشتوانه‌ی نظام فکری‌اش می‌دانست، با این حال، در هگل‌پژوهی‌ها همواره کمتر از «پدیدارشناسی روح» مورد توجه بوده است. ساختار کتاب متشکل از دو بخش اصلی است. بخش نخست با عنوان «هگل و نقد متافیزیک: پژوهشی در منطق ذات»، شامل چهار فصل است که به ترتیب به این مباحث می‌پردازند: رابطه‌ی منطق استعلایی کانت و منطق دیالکتیکی هگل، مفهوم «تناقض» در فلسفه‌ی هگل، تقابل میان «مبنا» و «مفهوم» و در نهایت تحلیل این گزاره‌ی جنجال‌برانگیز هگل که «امر عقلانی بالفعل است و امر بالفعل عقلانی است». بخش دوم کتاب با عنوان «چشم‌انداز انسان یا شناخت خدا»، شامل دو فصل آخر کتاب است که به بررسی دیدگاه‌های کانت و هگل در باب مفهوم، حکم و عقل اختصاص دارد. ذیل این فصول، نویسنده به صورت مستدل توضیح می‌دهد که پروژه‌ی منطق دیالکتیکی هگل را تنها در پرتو رابطه‌ی آن با منطق استعلایی کانت می‌توان به درستی درک کرد. او نشان می‌دهد که هگل چگونه هم وام‌دار کانت است و هم واکنشی جدلی و انتقادی به فلسفه‌ی او دارد. افزون بر این، یکی دیگر از نکات برجسته‌ی کتاب، تحلیل مفهوم «تناقض» در اندیشه‌ی هگل است. همچنین، لونگونس به تفسیری پساکانتی از هگل نزدیک می‌شود، اما با ظرافتی خاص. او نشان می‌دهد که هدف فلسفه‌ی هگل رسیدن به توافق میان عمل اندیشیدن و آنچه می‌خواهد بیندیشد است و همپنین چگونه این امر به مفهوم این‌همانی اندیشه و موضوع اندیشیده می‌انجامد. در مجموع، اثر پیش روی شما، کتابی است کاملا تخصصی که سعی در دشوارترین قسمت‌های «علم منطق» هگل دارد و نتیجتا بیش از همه برای پژوهشگران و دانشجویان دغدغه‌مند در فلسفه‌ی آلمان، به‌ویژه علاقه‌مندان به هگل و کانت، مناسب است.