کتاب فرگشت و سرنوشت بشر

پیترا کورنینگ، زیست‌شناس، در این اثر به نسبت میان فرگشت زیستی و سرنوشت جمعی انسان می‌پردازد. پرسش محوری کتاب این است: آیا مسیر فرگشت انسان خطی و از پیش تعیین شده است، یا انشعاب‌های ناپیدایی در آن وجود دارد که امکان انتخاب را باقی می‌گذارد؟ کورنینگ با تکیه بر یافته‌های ژنتیک جمعیت، نوروساینس و دیرین‌شناسی نشان می‌دهد که فرگشت انسان نه یک سرنوشت محتوم، که فرایندی باز و وابسته به زمینه‌های اجتماعی و فناورانه است.

ساختار کتاب میان‌رشته‌ای است و از پیدایش نخستین گونه‌های انسانی در آفریقا تا تأثیر مهندسی ژنتیک بر آینده‌ی ژنوم انسان را پوشش می‌دهد. کورنینگ در بخش‌های میانی به تفصیل به پنج نقطه‌ی عطف فرگشت انسان اشاره می‌کند: راه‌رفتن روی دو پا، ساخت ابزار، کنترل آتش، پیدایش زبان و انقلاب کشاورزی. او استدلال می‌کند که هر یک از این نقاط عطف، برخلاف تصور رایج، نه یک جهش ناگهانی که یک انباشت تدریجی تغییرات کوچک بوده است. بخش پایانی کتاب به آینده اختصاص دارد: تأثیر فناوری‌های ویرایش ژنوم (مانند کریسپر) بر روند فرگشت، و این پرسش که آیا انسان به نقطه‌ای رسیده که بتواند عمدا مسیر فرگشت خود را تغییر دهد یا این توهمی بیش نیست. نثر نویسنده دقیق و به دور از از ساده‌سازی افراطی است، اما برای خواننده‌ی غیرمتخصص نیز قابل دنبال‌کردن باقی می‌ماند.

کتاب با تأکید بر این نکته به پایان می‌رسد که فرگشت انسان هرگز تمام نشده است، اما جهت آینده‌ی آن دیگر تنها در دست ژن‌ها نیست، بلکه در دست فرهنگ، سیاست و فناوری نیز هست. این اثر برای دانشجویان زیست‌شناسی، مردم‌شناسی و فلسفه‌ی علم مناسب است، اما خواننده‌ی عام علاقه‌مند به مسئله‌ی فرگشت نیز می‌تواند از آن بهره ببرد.