کتاب مطالعات توسعه

کتاب «مطالعات توسعه» نوشته‌ی جفری هینز، یک کتاب مصور و مقدماتی در حوزه‌ی مطالعات توسعه است که ضمن فشردگی، به‌‌عنوان یک کتاب مقدماتی، یک مدخل جامع به‌شمار می‌آید. نویسنده‌ی کتاب، جفری هینز، استاد علوم سیاسی دانشگاه متروپولیتن لندن و پژوهشگر برجسته حوزه توسعه، جهانی‌شدن و دین است. او در این کتاب به‌ جای تمرکز بر یک نظریه یا منطقه جغرافیایی خاص، کوشیده نشان دهد که «توسعه» چگونه به یکی از مهم‌ترین حوزه‌های میان‌رشته‌ای علوم اجتماعی تبدیل شده است. از دید او، توسعه را نمی‌توان تنها با شاخص‌های اقتصادی سنجید؛ سیاست، نهادها، فرهنگ، محیط زیست، دین، حقوق بشر و روابط بین‌الملل همگی در موفقیت یا شکست فرایند توسعه نقش دارند. ذیل همین نگاه، کتاب با این پرسش آغاز می‌شود که «توسعه چیست؟». به بیان نویسنده، مفهوم توسعه در طول زمان دگرگون شده است. در دهه‌های نخست پس از جنگ جهانی دوم، توسعه عمدتا معادل رشد اقتصادی و صنعتی‌شدن تلقی می‌شد، اما بعدها روشن شد که افزایش تولید ناخالص داخلی لزوما به کاهش فقر، بهبود کیفیت زندگی یا گسترش آزادی‌های انسانی نمی‌انجامد. از همین رو، مفاهیمی مانند توسعه انسانی، کاهش فقر، آموزش، سلامت و توانمندسازی به تدریج وارد ادبیات توسعه شدند. پس از این مقدمات مفهومی، کتاب به مباحث تاریخی پرداخته و تاریخ اندیشه‌ی توسعه بررسی می‌شود. برای مثال، نویسنده نظریه نوسازی را به‌عنوان یکی از نخستین چارچوب‌های مسلط معرفی می‌کند؛ نظریه‌ای که توسعه را مسیری مشابه تجربه کشورهای صنعتی غرب می‌دانست. سپس به نقدهای وارد بر این دیدگاه می‌پردازد و نظریه وابستگی، رویکرد نظام جهانی و دیدگاه‌های نئولیبرال را توضیح می‌دهد. مباحث آموزشی ادامه‌ی کتاب عبارتند از: جهانی‌شدن، اقتصاد سیاسی توسعه و نقش دولت، بازار و نهادهای مالی بین‌المللی و سیاست‌گذاری‌های عمومی در توسعه، حکومت و دموکراسی، رابطه‌ی دین و توسعه، محیط زیست، حقوق بشر و در نهایت برخی مباحث توسعه که مختص قرن بیست‌ویکم می‌باشند. در مجموع، این کتاب موفق شده مهم‌ترین نظریه‌ها، بازیگران و موضوعات مطالعات توسعه را بدون ورود به جزئیات پیچیده معرفی کند. متن روان است و نویسنده معمولا دیدگاه‌های مختلف را با نگاهی متعادل عرضه می‌کند؛ ازاین‌رو کتاب برای دانشجویان و علاقه‌مندان این حوزه، به مثابه یک مدخل جامع و تصویری، پیشنهاد می‌شود.