کتاب نهایهالرتبه فی طلبالحسبه که با عنوان فارسی آداب محتسبان به علاقهمندان مطالعات تاریخ اجتماعی در دوران اسلامی ارائه میشود، یکی از کهنترین و جامعترین منابع در وظایف شرعی و مدنی محتسب در ساماندهی و رسیدگی به امور اقتصادی، اجتماعی، عمرانی، بهداشتی، آموزشی و فرهنگی در شهرهای اسلامی است.
او در این کتاب جزئیات بسیار ارزشمند و کمنظیری از شیوه زندگی فردی و اجتماعی، بافت شهری، معابر و بازارها و گرمابهها و...، ابزارهای کسب و کارها و نیرنگها و تبهکاریهای پیشهوران و دیگر مشاغل، چون پزشکان و معلمان و...، عرضه کرده است که به ندرت میتوان در منابع دیگر بدانها دست یافت.
عبدالرحمن بن نصر الشیزری شافعی (در قرن ششم هجری (دوازدهم میلادی) میزیست و حدود سال ۵۹۰ هجری/۱۱۹۴ میلادی درگذشت) قاضی طبریه و یکی از مشهورترین فقها و قضات بود. او در «حسبه» (نظارت اداری و حقوقی) تخصص داشت. او در حلب زندگی میکرد و نامش از شیزر (قلعه) گرفته شده است و ممکن است اصالتاً ایرانی بوده باشد.