کتاب معبر خونین

«معبر خونین» رمانی جنایی و حقوقی از ویکتور متوس است که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد و دومین جلد از مجموعهٔ «دزرت پلینز» به شمار می‌آید؛ مجموعه‌ای که با «همسر یک قاتل» آغاز شده بود. متوس این‌بار جسیکا یاردلی، دادستان فدرالی را که قصد دارد از کارش فاصله بگیرد، در برابر پرونده‌ای قرار می‌دهد که هم از نظر حرفه‌ای وسوسه‌برانگیز است و هم به خطرناک‌ترین بخش گذشتهٔ شخصی او راه پیدا می‌کند. پرونده با قتل زنی در منطقه‌ای دورافتاده در اطراف لاس‌وگاس آغاز می‌شود. جسد او به شکلی چیده شده که یکی از نقاشی‌های مجموعه‌ای هولناک با عنوان «چیزهای شب» را بازسازی می‌کند. اندکی بعد زن دیگری در موقعیتی مشابه پیدا می‌شود، با این تفاوت تعیین‌کننده که هنوز زنده است. پلیس و اف‌بی‌آی با این احتمال روبه‌رو می‌شوند که قاتل چهار نقاشی را به الگویی برای چهار جنایت تبدیل کرده باشد. هم‌زمان ناپدیدشدن دختر نوجوان نخستین قربانی، پرونده را از یک الگوی روشن قتل زنجیره‌ای دورتر می‌کند و احتمال‌های متعارضی پیش روی یاردلی می‌گذارد. متوس تعلیق را فقط از سوال «قاتل کیست؟» نمی‌سازد. یاردلی باید میان شواهد مادی، رفتار بازمانده، روایت مظنونان و برداشت روان‌شناختی از قاتل حرکت کند. مشکل زمانی عمیق‌تر می‌شود که برای فهم منطق جنایت‌ها ناچار است دوباره به ادی کال، همسر سابقش که خود قاتلی زنجیره‌ای است، مراجعه کند. این رابطه از جلد نخست آمده و در اینجا به یکی از تنش‌های اصلی رمان تبدیل می‌شود: برای متوقف‌کردن یک ذهن جنایتکار تا چه اندازه می‌توان به ذهن جنایتکاری دیگر نزدیک شد، بی‌آنکه قضاوت حرفه‌ای تحت تأثیر قرار گیرد؟ رمان میان تحقیق پلیسی و تریلر حقوقی حرکت می‌کند. متوس که خود سابقهٔ کار حقوقی و دادستانی دارد، بخش‌هایی از داستان را به جمع‌آوری شواهد، استراتژی‌های دادستان و مدافع و کشمکش‌های دادگاه اختصاص می‌دهد. این تجربهٔ حرفه‌ای به ریتم پرونده و جزئیات حقوقی اعتبار می‌دهد، هرچند نویسنده واقع‌گرایی قضایی را هرجا لازم باشد تابع سرعت تریلر می‌کند. خود متوس نیز دربارهٔ آثارش گفته است تجربهٔ کار در دو سوی نظام قضایی، شناخت او از پلیس، دادستانی و دفاع کیفری را شکل داده است. قوت «معبر خونین» در توانایی آن برای تغییر مداوم فرضیهٔ خواننده است. پرونده‌ای که ابتدا الگویی تقریبا نمایشی و قابل‌شناسایی دارد، با ورود شواهد و روابط تازه پیچیده‌تر می‌شود. رابطهٔ غیرمنتظرهٔ جسیکا با زن بازمانده و زندگی او با دختر بااستعدادش نیز اجازه می‌دهد شخصیت اصلی فقط در مقام حل‌کنندهٔ معما باقی نماند. منتقدان نیز بر سرعت، تیرگی و تعلیق بالای رمان تأکید کرده‌اند. محدودیت اثر از همین میل به بالا نگه‌داشتن دائمی تنش می‌آید. تراکم قتل، هنر هولناک، گذشتهٔ خانوادگی استثنایی یاردلی و پیچش‌های پرونده گاهی رمان را از واقع‌گرایی دور می‌کند و خشونت آن نیز برای همهٔ خوانندگان مناسب نیست. اما اگر این قرارداد تریلر پذیرفته شود، متوس از آن برای طرح پرسشی جدی‌تر استفاده می‌کند: نزدیک‌شدن به ذهن قاتل ممکن است برای کشف حقیقت ضروری باشد، اما هیچ‌کس تضمین نکرده است که انسان پس از چنین سفری دقیقا همان کسی باقی بماند که پیش از آن بوده است.