کتاب پرورش پشتکار کودکان

«من نمی‌توانم»؛ بسیاری از کودکان این جمله را وقتی به زبان می‌آورند که تکلیفی طبق انتظار پیش نرفته، در مسابقه‌ای نتیجه‌ی دلخواه به دست نیامده یا یادگرفتن مهارتی تازه بیشتر از حد تصور طول کشیده است. کتاب «پرورش پشتکار کودکان» نوشته‌ی الیسا نبولسین که درمانگر کودک است و کتاب را بر پایه‌ی درمان شناختی‌رفتاری نوشته، پشتکار را ویژگی‌ای نمی‌داند که یک کودک با آن به دنیا بیاید یا نیاید، بلکه آن را مجموعه‌ای از مهارت‌ها می‌داند که با تمرین و به‌مرور آموخته می‌شوند. مخاطب کتاب کودکان شش تا دوازده‌ساله‌اند و زبان و تمرین‌های آن نیز متناسب با همین گروه سنی طراحی شده است.
«پرورش پشتکار کودکان» یک کتاب کار است و فعالیت‌ها و تمرین‌ها بخش اصلی آن را تشکیل می‌دهند. کودک ابتدا با مفهوم پشتکار آشنا می‌شود و میزان آن را در خودش می‌سنجد، سپس سراغ شناخت مغز، احساسات و افکار می‌رود و بعد از آن، ذهنیت رشد، حل مسئله، قدردانی، تغییر زاویه‌ی نگاه و روش‌های آرام‌سازی و بازیابی انرژی را تمرین می‌کند. در پایان نیز فعالیت‌هایی آمده است که به ادامه‌ی تمرین‌ها و تثبیت مهارت‌های آموخته‌شده کمک می‌کنند. کودک می‌تواند کتاب را به‌تنهایی پیش ببرد یا آن را همراه با والدین، معلم یا درمانگر کار کند و این کتاب فقط برای خواندن نیست و بخش مهمی از فرایند یادگیری در آن از طریق انجام دادن فعالیت‌ها شکل می‌گیرد.
کودکی که پس از یک اشتباه به خودش می‌گوید «برای این کار ساخته نشده‌ام»، ممکن است خیلی زودتر از زمانی که واقعا لازم است کار را رها کند. نبولسین به کودک کمک می‌کند چنین جمله‌هایی را در ذهن خودش پیدا کند، افکار خودکار را بشناسد و به گفت‌وگوی درونی‌اش توجه کند. سپس به او نشان می‌دهد که توانایی‌ها لزوما ثابت و تغییرناپذیر نیستند و می‌توان آنها را با یادگیری و تمرین رشد داد.
جمله‌های انگیزشی و تغییر نگاه به موقعیت‌های دشوار نیز در همین مسیر قرار می‌گیرند. بخش دیگری از کتاب به هیجان‌ها اختصاص دارد. وقتی مشکلی پیش می‌آید، ذهن و بدن گاهی واکنش «مبارزه، فرار یا انجماد» نشان می‌دهند. کودک پیش از آنکه بتواند در برابر یک مشکل پشتکار نشان دهد، باید بتواند واکنش خود را تشخیص دهد و تا حدی آرامش کند. به همین دلیل نام‌گذاری احساسات، شناخت رابطه‌ی افکار با احساس‌ها، تمرین‌های تنفسی، روش‌های زمین‌گیری (grounding) و توجه به خواب و فعالیت بدنی نیز در میان فعالیت‌های آن دیده می‌شوند. پشتکار در اینجا فقط به معنای «بیشتر تلاش کردن» نیست، بلکه ترکیبی از مهارت‌های شناختی، هیجانی و رفتاری است.
دامنه‌ی مهارت‌های کتاب به درس و ورزش محدود نمی‌ماند و به روابط و موقعیت‌های روزمره نیز می‌رسد. کودک یاد می‌گیرد هنگام بروز یک مشکل فقط به اولین برداشت خودش بسنده نکند و از خود بپرسد مسئله‌ی اصلی چیست، چه راه‌حل‌هایی برای آن وجود دارد و آیا می‌توان ماجرا را از زاویه‌ی دیگری دید. همدلی با دیدگاه دیگران، کنار آمدن با تغییر، ساختن روابط سالم و دفاع از خود نیز در میان فعالیت‌های کتاب قرار دارند.
هدف «پرورش پشتکار کودکان» این نیست که کودک همیشه به نتیجه‌ی دلخواهش برسد؛ بلکه قرار است یاد بگیرد هنگام روبه‌رو شدن با مانع، واکنش خود را مدیریت کند، مسئله را بهتر بفهمد و برای ادامه دادن راهی پیدا کند. کودک در جریان این تمرین‌ها با این ایده روبه‌رو می‌شود که دشواری، اشتباه و شکست لزوما نشانه‌ی ناتوانی نیستند و می‌توان برای مواجهه با آنها مهارت‌های مشخصی آموخت.