کتاب دلهره آزادی

«دلهره‌ی آزادی: اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران» نوشته‌ی عیسی امن‌خانی، پژوهشی است که در مرز فلسفه و ادبیات ایستاده و پرسش اصلی‌اش را از همان عنوان فرعی می‌توان فهمید: فلسفه‌ی اگزیستانسیالیسم، که در فارسی با نام‌هایی چون اصالت وجود و وجودگرایی شناخته می‌شود، چه نسبتی با ادبیات معاصر ایران دارد. نویسنده عضو هیئت علمی دانشگاه گلستان است و پیش‌تر در سال ۱۳۹۲، کتابی با عنوان «اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران» را نشر علمی منتشر کرده بود و موضوع پژوهش او از همان سال‌ها به این حوزه گره خورده است.
برای دریافتن فضای کتاب باید از خود مکتب شروع کرد. اگزیستانسیالیسم انسان و هستی او را در مرکز می‌گذارد و پرسش‌هایش به آزادی، اختیار، انتخاب و مسئولیت برمی‌گردد. در این نگاه، آزادی فقط نبود مانع نیست، انسان باید خودش معنا بسازد و بار انتخاب‌هایش را به دوش بکشد، و همین بار است که اضطراب و دلهره می‌آورد. «دلهره‌ی آزادی» در ادبیات این مکتب اصطلاحی شناخته‌شده است و به اضطرابی اشاره دارد که از رویارویی با آزادی انتخاب و مسئولیت پیامدهای آن پدید می‌آید. عنوان کتاب از همین مفهوم گرفته شده و می‌توان آن را کلیدی برای ورود به بحث دانست.
این کتاب در جریانی از پژوهش‌های ادبی جا می‌گیرد که تأثیر اندیشه‌ی وجودی را بر آثار ادبی و فرهنگی ایران عصر پهلوی دنبال می‌کنند. بخشی از این پژوهش‌ها نشان داده‌اند که اگزیستانسیالیسم در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ از مکتب‌های اثرگذار بر ادبیات داستانی ایران بوده است. مفاهیمی مانند آزادی، انتخاب، مسئولیت، پوچی و دلهره در این بررسی‌ها به‌عنوان ابزار خوانش متن به کار می‌روند. کتاب امن‌خانی از نظر رویکرد اثری پژوهشی و دانشگاهی است. بنابراین بیشتر به کار کسانی می‌آید که با ادبیات فارسی، نقد ادبی یا تاریخ اندیشه آشنایی دارند و می‌خواهند پیوند فلسفه و متن ادبی را از نزدیک دنبال کنند.
«دلهره‌ی آزادی: اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران» یکی از مفاهیم مرکزی فلسفه‌ی وجودی را سرنخ می‌گیرد تا ادبیات معاصر ایران را از زاویه‌ی آن بخواند. خواننده‌ای که پیش‌تر با سارتر و کامو و هم‌دوره‌هایشان آشنا شده، در این کتاب فرصت می‌یابد همان پرسش‌های فلسفی را در متن‌های فارسی هم دنبال کند.