کتاب عرفان یهودی و قبالا

«عرفان یهودی و قبالا: دیدگاه‌ها و پژوهش‌های نوین» مجموعه‌ای به ویراستاری فردریک ای. گرینسپن است که با برگردان مشترک حسین علی‌جعفری و آرش آبایی از سوی انتشارات حکمت و عرفان به بازار نشر راه یافته و تلاشی برای پر کردن شکاف عمیق میان تلقی‌های عامه‌پسند و بازاری از قبالا با یافته‌های متأخر آکادمیک در ساحت مطالعات یهودی به شمار می‌آید. این اثر با اتکا به شواهد عینی، اسناد کهن و تحلیل‌ و فارغ از پیش‌فرض‌های ایمانی غیرانتقادی و رازآلودگی‌های تجاری نقشه‌ای جامع، تاریخی و متوازن از تکوین و تطور سنت‌های باطنی یهود در گذر هزاره‌ها ترسیم می‌کند؛ رویکردی نقادانه که با عبور از نظریات کلاسیک آغازگر این حوزه نظیر گرشوم شولم، دستاوردهای پژوهشگران قرن بیست‌ویکم را بازتاب داده و اثبات می‌نماید که عرفان نه جریانی حاشیه‌ای، بلکه نیروی محرک و سرزنده‌ای در بازتولید هویت دینی، نسبت با شریعت ربانی (هلاخا) و تفکر فلسفی یهود بوده است.
کتاب خواننده را در سیری تاریخی از کهن‌ترین ریشه‌های مکاشفه در ادبیات هخالوت و مرکاوا، رویت عرش الهی و آموزه‌های کیهان‌شناختی سفر یصیرا و شیوعور قوما در عهد باستان، تا دوره گائونیم و سپس سده‌های میانه همراهی می‌کند. در این فرایند، شکل‌گیری حلقه پرهیزگاران آلمانی (حسیدیان اشکنازی) در حوزه راین با محوریت خاندانی چهره‌هایی چون شموئیل، یهودا و العازار وورمزی به بوته تحلیل نهاده می‌شود؛ جریانی زاهدانه که تحت تأثیر مرارت‌های سهمگین ناشی از جنگ‌های صلیبی و هم‌زیستی با زیست دیرنشینی مسیحی، انضباط اخلاقی و تحمل رنج جسمانی را نردبان اشراق و ادراک شخینا ساخت. نویسندگان سپس خط سیر قبالا را در پروانس، خیرونا و کاستیل با ظهور متن باهیر دنبال می‌کنند و با بررسی جایگاه شاهکار زوهر و طریقت عرفانی ابراهیم ابوالعفیا در قبالای نبوی، به رخداد اخراج یهودیان از اسپانیا و شکوفایی جامعه قبالایی صفد در قرن شانزدهم می‌رسند؛ کانونی درخشان زیر نفوذ مکتب اسحاق لوریا که با بازتعریف مفاهیم هبوط و بازسازی کیهانی، ساختار مناسکی و زیست اجتماعی یهود را متحول ساخت و بسترساز ظهور امواج مسیحاباوری پرآشوبی چون شورش شبّتای صوی و در نهایت تکوین جنبش حسیدیسم به رهبری بعل شم طوو شد.
بخش‌های واپسین کتاب به مواجهه قبالا با مدرنیته، تأملات قبالای مسیحی در دوره رنسانس، تأثیرپذیری متقابل از فرهنگ‌های هم‌جوار اسلامی و مسیحی، خوانش‌های روان‌کاوانه و بازنمایی جایگاه جنسیت در پرتو ابعاد مونث حضور الهی (شخینا) اختصاص دارد. افزون بر این، هم‌نشینی دانش الهیاتی علی‌جعفری با تخصص آبایی در زبان عبری و متون تنخ، تلمود و میدراش، به برگردان فارسی اصالت و دقتی کم‌نظیر بخشیده است. در نهایت کتاب «عرفان یهودی و قبالا: دیدگاه‌ها و پژوهش‌های نوین» اثری مستند پیش روی پژوهشگران تاریخ ادیان، فلسفه و عرفان تطبیقی می‌نهد تا دریابند چگونه سنتی باطنی در دیالوگ مدام با شریعت و تحولات اجتماعی، توانست به بقا و نوسازی روح یک آیین در کوران حوادث تاریخ یاری رساند.